Άδεια χρήσης δεδομένων για ΤΝ: οι βασικοί όροι

Σύντομη απάντηση

Η προσοχή συνήθως επικεντρώνεται στο τίμημα, αλλά η αξία μιας άδειας χρήσης δεδομένων εξαρτάται από λίγους άλλους όρους: τι ακριβώς παραχωρείται και για ποια χρήση, αν η άδεια είναι αποκλειστική, τι γίνεται με τα δείγματα που δίνονται πριν από την υπογραφή, τι απαγορεύεται στον αγοραστή, τι εγγυάται ο πωλητής και μέχρι ποιο ποσό ευθύνεται, τι γίνεται με τα δεδομένα και με τα μοντέλα που εκπαιδεύτηκαν όταν λήξει η άδεια, και πώς υπολογίζεται και ελέγχεται το τίμημα. Μια άδεια που σιωπά για αυτά ερμηνεύεται συνήθως υπέρ εκείνου που κρατά τα δεδομένα στο τέλος, και αυτός είναι ο αγοραστής.

Αντικείμενο και πεδίο χρήσης

Η άδεια πρέπει να περιγράφει με ακρίβεια το σύνολο δεδομένων (πηγές, περίοδο, όγκο, μορφότυπο, έκδοση) και με την ίδια ακρίβεια την επιτρεπόμενη χρήση. Η φράση «εκπαίδευση μοντέλων τεχνητής νοημοσύνης» δεν προσδιορίζει επαρκώς τις επιτρεπόμενες χρήσεις. Πρέπει να ρυθμιστεί αν ο αγοραστής μπορεί να χρησιμοποιεί τα δεδομένα για αρχική εκπαίδευση, για προσαρμογή ή για αξιολόγηση μοντέλων, για ένα συγκεκριμένο μοντέλο, για μια οικογένεια μοντέλων ή για οτιδήποτε αναπτύξει, μόνο για εσωτερική χρήση ή και για μοντέλα που διαθέτει σε τρίτους, και αν δικαιούνται να τα χρησιμοποιούν και συνδεδεμένες εταιρείες του. Όσα δικαιώματα δεν παραχωρούνται ρητά, καλό είναι να δηλώνεται ότι παραμένουν στον πωλητή.

Δύο ακόμη ζητήματα συχνά ξεχνιούνται. Το πρώτο είναι αν ο αγοραστής μπορεί να διατηρεί και να χρησιμοποιεί το εκπαιδευμένο μοντέλο μετά τη λήξη της άδειας· στην πράξη σχεδόν πάντα μπορεί, οπότε το τίμημα πρέπει να λαμβάνει υπόψη τη συνέχιση της χρήσης του μοντέλου μετά τη λήξη. Το δεύτερο είναι αν μπορεί να δημιουργεί παράγωγα σύνολα, για παράδειγμα συνθετικά δεδομένα που παράγονται από τα αδειοδοτημένα, και με ποιους όρους.

Αποκλειστικότητα

Η αποκλειστικότητα είναι το πολυτιμότερο αίτημα του αγοραστή και η ακριβότερη παραχώρηση του πωλητή, επειδή τα ίδια δεδομένα μπορούν συχνά να αδειοδοτηθούν περισσότερες φορές σε αγοραστές που δεν ανταγωνίζονται μεταξύ τους. Αν συμφωνηθεί, πρέπει να έχει περιορισμένη έκταση: περιορισμένη χρονικά, ως προς το πεδίο (κλάδο, είδος μοντέλου, γεωγραφική περιοχή) και ενδεχομένως σε συγκεκριμένο τμήμα του συνόλου. Αξίζει να ζητηθεί όρος που επιτρέπει στον πωλητή να αίρει την αποκλειστικότητα αν ο αγοραστής δεν επιτύχει τα συμφωνημένα ορόσημα ή δεν καταβάλει τα ελάχιστα συμφωνημένα ποσά.

Δείγματα και αξιολόγηση

Ο αγοραστής θέλει να δοκιμάσει πριν πληρώσει, και αυτό είναι εύλογο. Ο κίνδυνος είναι ένα υπερβολικά εκτεταμένο δείγμα να του επιτρέψει να αποκομίσει το μεγαλύτερο μέρος της αξίας των δεδομένων χωρίς να αποκτήσει άδεια. Η συμφωνία αξιολόγησης, που υπογράφεται πριν φύγει οποιοδήποτε δείγμα από την εταιρεία, πρέπει να περιορίζει το μέγεθος του δείγματος, να επιτρέπει χρήση μόνο για την εκτίμηση του συνόλου, να απαγορεύει την εκπαίδευση μοντέλων με αυτό, να προβλέπει εμπιστευτικότητα και να επιβάλλει διαγραφή σε σύντομη προθεσμία με έγγραφη βεβαίωση. Όπου είναι δυνατόν, η αξιολόγηση μπορεί να γίνει σε ελεγχόμενο περιβάλλον αντί για παράδοση αντιγράφων.

Τι απαγορεύεται στον αγοραστή

Οι περιορισμοί προστατεύουν τόσο την εταιρεία όσο και τα πρόσωπα που αφορούν τα δεδομένα. Ο σημαντικότερος είναι η απαγόρευση κάθε απόπειρας επαναταυτοποίησης φυσικών προσώπων και κάθε συσχέτισης του συνόλου με άλλα δεδομένα για τον σκοπό αυτό. Ακολουθεί η απαγόρευση μεταπώλησης, παραχώρησης υποάδειας ή γνωστοποίησης των πρωτογενών δεδομένων, πλην κατονομαζόμενων παρόχων υπηρεσιών που δεσμεύονται με τους ίδιους όρους.

Όπου ο κίνδυνος είναι πραγματικός, η σύμβαση απαγορεύει και τη χρήση των δεδομένων για δραστηριότητα ανταγωνιστική προς εκείνη του πωλητή. Τέλος, αποκλείεται κάθε χρήση εκτός του συμφωνημένου πεδίου και κάθε μεταφορά των δεδομένων εκτός των συμφωνημένων χωρών χωρίς συναίνεση.

Εγγυήσεις, αποζημιώσεις και όριο ευθύνης

Ο αγοραστής θα ζητήσει εγγυήσεις για τα δικαιώματα, την προέλευση και τα προσωπικά δεδομένα, για τους λόγους που εξηγούμε στη σελίδα για τον Κανονισμό για την ΤΝ. Για την προστασία του πωλητή καθοριστική είναι η διατύπωση: εγγυήσεις περιορισμένες σε όσα γνωρίζει μετά από εύλογη έρευνα, παράρτημα γνωστοποιήσεων με τις γνωστές εξαιρέσεις, υποχρέωση αποζημίωσης μόνο για αξιώσεις τρίτων που απορρέουν από παραβίαση ρητής εγγύησης, ανώτατο όριο ευθύνης συνδεδεμένο συνήθως με το τίμημα που εισπράχθηκε σε ορισμένη περίοδο, και σύντομη προθεσμία προβολής αξιώσεων. Κατά το ελληνικό δίκαιο, είναι άκυρη κάθε εκ των προτέρων συμφωνία που αποκλείει ή περιορίζει την ευθύνη από δόλο ή βαριά αμέλεια.

Όταν το ένα μέρος επιβάλλει τυποποιημένους όρους και αρνείται τη διαπραγμάτευση, η Πράξη για τα δεδομένα (Data Act) μπορεί να βοηθήσει το ασθενέστερο μέρος. Σε συμβάσεις που συνάπτονται μετά τις 12 Σεπτεμβρίου 2025, όρος για την πρόσβαση σε δεδομένα και τη χρήση τους, ή για την ευθύνη και τα μέσα έννομης προστασίας σε περίπτωση αθέτησης υποχρεώσεων σχετικών με δεδομένα, που επιβλήθηκε μονομερώς από μια επιχείρηση σε άλλη, δεν δεσμεύει την τελευταία αν είναι καταχρηστικός. Ο αποκλεισμός της ευθύνης του μέρους που επέβαλε τον όρο για δόλο ή βαριά αμέλεια είναι πάντοτε καταχρηστικός· τεκμαίρονται δε καταχρηστικοί οι όροι που του επιτρέπουν να χρησιμοποιεί τα δεδομένα του άλλου μέρους κατά τρόπο που βλάπτει σημαντικά τα έννομα συμφέροντά του, ιδίως όταν πρόκειται για εμπορικά απόρρητα. Πρόκειται για δίχτυ ασφαλείας απέναντι σε επιβαλλόμενους όρους και όχι για υποκατάστατο της διαπραγμάτευσης.

Διαγραφή, επιστροφή και έλεγχος

Με τη λήξη της άδειας ο αγοραστής πρέπει να διαγράψει ή να επιστρέψει τα πρωτογενή δεδομένα και τα αντίγραφά τους και να το βεβαιώσει εγγράφως, με όσες εξαιρέσεις (νόμιμη διατήρηση, αντίγραφα ασφαλείας μέχρι την αντικατάστασή τους) ορίζονται ρητά στη σύμβαση. Το αν τα ήδη εκπαιδευμένα μοντέλα εξακολουθούν να χρησιμοποιούνται πρέπει να αποφασιστεί ρητά, όπως σημειώθηκε παραπάνω. Το δικαίωμα ελέγχου από ανεξάρτητο ελεγκτή, με εύλογη προειδοποίηση και με το κόστος να βαρύνει τον αγοραστή αν διαπιστωθεί παράβαση, δίνει σε αυτές τις υποχρεώσεις πραγματικό περιεχόμενο. Σε συμφωνίες με ποσοστό επί των εσόδων, ο έλεγχος πρέπει να καλύπτει και τα στοιχεία με βάση τα οποία υπολογίζεται η πληρωμή.

Τίμημα και τρόπος πληρωμής

Τα βασικά σχήματα είναι τρία. Το εφάπαξ τίμημα, ενίοτε σε δόσεις συνδεδεμένες με ορόσημα παράδοσης, είναι απλό και μεταφέρει στον αγοραστή τον κίνδυνο της επιτυχίας του μοντέλου. Η περιοδική αμοιβή, ετήσια ή ανά παράδοση επικαιροποιημένων δεδομένων, ταιριάζει σε σύνολα που διατηρούν την αξία τους μόνο αν ανανεώνονται. Το ποσοστό επί των εσόδων φαίνεται ελκυστικό, η αξία του όμως εξαρτάται από έναν ορισμό των εσόδων που ο πωλητής δύσκολα ελέγχει· χρειάζεται ελάχιστο εγγυημένο ποσό, σαφή ενημέρωση για τα έσοδα επί των οποίων υπολογίζεται και δικαίωμα ελέγχου. Πολλές συμφωνίες συνδυάζουν εφάπαξ τίμημα με μικρότερο περιοδικό σκέλος.

Όποιο κι αν είναι το σχήμα, η σύμβαση πρέπει να ορίζει αν τα ποσά περιλαμβάνουν ΦΠΑ, ποιος επιβαρύνεται με τυχόν παρακράτηση φόρου όταν ο αγοραστής είναι στο εξωτερικό, το νόμισμα και τις συνέπειες της καθυστέρησης πληρωμής.

Εφαρμοστέο δίκαιο και επίλυση διαφορών

Κατά τους ενωσιακούς κανόνες τα μέρη επιλέγουν ελεύθερα το δίκαιο που διέπει τη σύμβασή τους. Οι διεθνείς αγοραστές προτείνουν ως αυτονόητο το δικό τους δίκαιο και τα δικά τους δικαστήρια. Για μια ελληνική εταιρεία, το ελληνικό δίκαιο με αρμοδιότητα των δικαστηρίων της Αθήνας, ή διαιτησία σε ουδέτερη έδρα, είναι εύλογη αντιπρόταση. Όποιο δίκαιο κι αν επιλέξουν τα μέρη, ο ΓΚΠΔ εξακολουθεί να εφαρμόζεται στην επεξεργασία προσωπικών δεδομένων από την ίδια την ελληνική εταιρεία. Ένα δικαστήριο στο οποίο η εταιρεία δεν έχει τα μέσα να προσφύγει αποδυναμώνει κάθε άλλον όρο της σύμβασης.

Συχνές ερωτήσεις

Μπορεί ο αγοραστής να κρατήσει το εκπαιδευμένο μοντέλο μετά τη λήξη της άδειας;

Μόνο αν το επιτρέπει η σύμβαση, οι αγοραστές όμως το ζητούν σχεδόν πάντα και συνήθως το επιτυγχάνουν. Ο πωλητής πρέπει να τιμολογεί την άδεια με αυτή την παραδοχή και να περιορίζει το δικαίωμα του αγοραστή στα πρωτογενή δεδομένα.

Είναι προτιμότερο το ποσοστό επί των εσόδων από το εφάπαξ τίμημα;

Όχι κατά κανόνα. Η αξία του ποσοστού εξαρτάται από τον ορισμό των εσόδων, την ενημέρωση που παρέχεται γι’ αυτά και τη δυνατότητα ελέγχου τους. Το εφάπαξ τίμημα με μικρότερο περιοδικό σκέλος είναι συχνά η ασφαλέστερη επιλογή.

Πηγές

Το κείμενο αυτό παρέχει γενική πληροφόρηση και δεν αποτελεί νομική συμβουλή· η απάντηση σε κάθε συγκεκριμένη περίπτωση εξαρτάται από τα πραγματικά περιστατικά και τα έγγραφά της.

Η L+A συμβουλεύει ελληνικές επιχειρήσεις σε θέματα προστασίας δεδομένων, αδειοδότησης δεδομένων και ρύθμισης της τεχνητής νοημοσύνης.

Στείλτε μας την ερώτησή σας

Περιγράψτε μας την περίπτωσή σας. Δικηγόρος της Εταιρείας θα σας απαντήσει με email.

Το μήνυμά σας φτάνει μόνο στους δικηγόρους της Εταιρείας και χρησιμοποιείται μόνο για να σας απαντήσουμε. Μπορείτε να γράψετε στα ελληνικά ή στα αγγλικά.