Αν παραχωρήσουμε άδεια χρήσης δεδομένων σε εταιρεία τεχνητής νοημοσύνης, τι σημαίνει για εμάς ο Κανονισμός για την ΤΝ και τι θα μας ζητήσει να βεβαιώσουμε ο αγοραστής;

Ποιος φέρει τις υποχρεώσεις

Ο Κανονισμός ρυθμίζει τους παρόχους μοντέλων και συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης. Μια ελληνική εταιρεία που αδειοδοτεί ένα σύνολο δεδομένων δεν γίνεται για τον λόγο αυτό μόνο πάροχος, και ο Κανονισμός δεν της επιβάλλει απευθείας υποχρεώσεις για τα δεδομένα εκπαίδευσης. Οι απαιτήσεις του παρόχου αποτυπώνονται στη σύμβαση: ο πάροχος έχει υποχρεώσεις που δεν μπορεί να εκπληρώσει χωρίς πληροφορίες τις οποίες διαθέτει μόνο ο πωλητής, και θα τις εντάξει στην άδεια.

Τι οφείλουν οι πάροχοι μοντέλων γενικού σκοπού

Το άρθρο 53 του Κανονισμού ορίζει τέσσερις υποχρεώσεις για τους παρόχους μοντέλων γενικού σκοπού, από τις οποίες δύο αφορούν ευθέως τα δεδομένα εκπαίδευσης. Πρώτον, εφαρμόζουν πολιτική συμμόρφωσης με το ενωσιακό δίκαιο πνευματικής ιδιοκτησίας, ιδίως για τον εντοπισμό και τον σεβασμό των επιφυλάξεων των δικαιούχων, μεταξύ άλλων με τεχνολογίες αιχμής, κατά της εξόρυξης κειμένων και δεδομένων. Δεύτερον, συντάσσουν και δημοσιοποιούν επαρκώς λεπτομερή περίληψη του περιεχομένου που χρησιμοποιήθηκε για την εκπαίδευση, σύμφωνα με υπόδειγμα της Υπηρεσίας ΤΝ.

Οι άλλες δύο υποχρεώσεις αφορούν την τεκμηρίωση: τεχνικό φάκελο για τις αρχές και πληροφορίες προς τις επιχειρήσεις που ενσωματώνουν το μοντέλο στα δικά τους συστήματα. Ο φάκελος για τις αρχές περιγράφει, μεταξύ άλλων, το είδος και την προέλευση των δεδομένων εκπαίδευσης, τις μεθόδους επιμέλειας όπως ο καθαρισμός και το φιλτράρισμα, τον αριθμό των σημείων δεδομένων, το εύρος και τα κύρια χαρακτηριστικά τους, καθώς και τον τρόπο με τον οποίο αποκτήθηκαν και επιλέχθηκαν.

Οι πάροχοι μοντέλων που διατίθενται με ελεύθερη άδεια ανοιχτού κώδικα και με δημοσιευμένες τις παραμέτρους τους απαλλάσσονται από τις δύο υποχρεώσεις τεκμηρίωσης, όχι όμως από την πολιτική πνευματικής ιδιοκτησίας και την περίληψη του περιεχομένου εκπαίδευσης· και αν το μοντέλο ενέχει συστημικό κίνδυνο, η απαλλαγή δεν εφαρμόζεται καθόλου.

Ημερομηνίες, υπόδειγμα και κώδικας πρακτικής

Οι υποχρεώσεις για τα μοντέλα γενικού σκοπού ισχύουν από τις 2 Αυγούστου 2025. Για μοντέλα που διατέθηκαν στην αγορά πριν από την ημερομηνία αυτή, η προθεσμία συμμόρφωσης λήγει στις 2 Αυγούστου 2027. Από τις 2 Αυγούστου 2026 η Επιτροπή μπορεί να επιβάλλει στους παρόχους πρόστιμα έως 3% του παγκόσμιου ετήσιου κύκλου εργασιών ή έως 15 εκατ. ευρώ, όποιο ποσό είναι μεγαλύτερο. Ο Κανονισμός (ΕΕ) 2026/1744 («Digital Omnibus on AI»), που δημοσιεύθηκε στις 24 Ιουλίου 2026, μετέθεσε προθεσμίες για τα συστήματα υψηλού κινδύνου, δεν τροποποίησε όμως το άρθρο 53.

Η Επιτροπή δημοσίευσε το υπόδειγμα της περίληψης στις 24 Ιουλίου 2025, και αυτό περιέχει ένα σημείο που ο πωλητής καλό είναι να γνωρίζει. Όταν ο πάροχος έχει συνάψει εμπορικές συμβάσεις αδειοδότησης με δικαιούχους, το υπόδειγμα απαιτεί μόνο να δηλωθεί αν υπάρχουν τέτοιες συμβάσεις και ποια είδη περιεχομένου καλύπτουν (κείμενο, εικόνα, βίντεο, ήχο ή άλλο)· η επεξηγηματική ανακοίνωση εξηγεί ότι για τα αδειοδοτημένα δεδομένα αρκεί περιορισμένη γνωστοποίηση, αφού οι δικαιούχοι είναι συμβαλλόμενοι. Ιδιωτικά σύνολα που αποκτήθηκαν από άλλους τρίτους, όπως παρόχους ιδιωτικών βάσεων δεδομένων ή διαμεσολαβητές δεδομένων, κατονομάζονται μόνο αν είναι δημοσίως γνωστά και κατά τα λοιπά περιγράφονται γενικά. Η άδεια χρήσης, από μόνη της, δεν σημαίνει ότι το όνομα του πωλητή θα εμφανιστεί σε δημόσια περίληψη.

Ο Κώδικας Πρακτικής για την ΤΝ γενικού σκοπού, που δημοσιεύθηκε στις 10 Ιουλίου 2025, είναι προαιρετικό εργαλείο το οποίο η Επιτροπή και το Συμβούλιο ΤΝ έχουν επιβεβαιώσει ως επαρκές για την απόδειξη συμμόρφωσης. Στο κεφάλαιο για την πνευματική ιδιοκτησία οι υπογράφοντες δεσμεύονται σε γραπτή πολιτική, σε συλλογή μόνο νομίμως προσβάσιμου περιεχομένου από το διαδίκτυο, σε σεβασμό των μηχαναναγνώσιμων επιφυλάξεων, σε μέτρα κατά παραβατικών αποτελεσμάτων και σε σημείο επαφής με μηχανισμό καταγγελιών για τους δικαιούχους.

Συστήματα υψηλού κινδύνου και προέλευση των δεδομένων

Ορισμένοι αγοραστές δεν αναπτύσσουν μοντέλα γενικού σκοπού αλλά εξειδικευμένα συστήματα, για παράδειγμα στις προσλήψεις, στην αξιολόγηση πιστοληπτικής ικανότητας ή στα ιατροτεχνολογικά προϊόντα, τα οποία ο Κανονισμός χαρακτηρίζει υψηλού κινδύνου. Για αυτά, τα δεδομένα εκπαίδευσης υπόκεινται σε πρακτικές διακυβέρνησης που καλύπτουν, μεταξύ άλλων, τις διαδικασίες συλλογής και την προέλευση των δεδομένων και, για τα προσωπικά δεδομένα, τον αρχικό σκοπό της συλλογής τους. Μετά το Digital Omnibus οι κανόνες αυτοί εφαρμόζονται από τις 2 Δεκεμβρίου 2027 για τα συστήματα του Παραρτήματος III και από τις 2 Αυγούστου 2028 για όσα εμπίπτουν στο Παράρτημα I. Οι αγοραστές των κλάδων αυτών θέτουν ήδη τα σχετικά ερωτήματα.

Τι θα ζητήσει ο αγοραστής να εγγυηθεί ή να τεκμηριώσει ο πωλητής

Τα αιτήματα διαφέρουν ανάλογα με το μέγεθος και τον κλάδο του αγοραστή, αφορούν όμως συνήθως τα ίδια βασικά ζητήματα. Πρώτα απ’ όλα, δήλωση προέλευσης για κάθε πηγή, δηλαδή αν τα δεδομένα παρήχθησαν εσωτερικά, προήλθαν από πελάτες, αγοράστηκαν, συλλέχθηκαν από το διαδίκτυο ή είναι ανοιχτού κώδικα. Έπειτα, βεβαίωση ότι ο πωλητής έχει τα δικαιώματα που παραχωρεί, και μέσω των συμβάσεών του με εργαζομένους, συνεργάτες και πελάτες.

Για υλικό που συλλέχθηκε από το διαδίκτυο, ο αγοραστής θα ζητήσει να βεβαιωθεί ότι η πρόσβαση ήταν νόμιμη και ότι τηρήθηκαν οι επιφυλάξεις των δικαιούχων κατά της εξόρυξης. Θα ζητήσει επίσης δήλωση για τα προσωπικά δεδομένα: τι αφαιρέθηκε, πώς έγινε και ελέγχθηκε η ανωνυμοποίηση, και αν διατηρούνται προσωπικά δεδομένα και ποια είναι η νομική βάση της επεξεργασίας τους. Συνήθως ζητείται και περιγραφή της επιμέλειας (καθαρισμός, φιλτράρισμα, απαλοιφή διπλοτύπων, επισημείωση) με ένδειξη αν κάποιο μέρος των δεδομένων έχει παραχθεί από μηχανή, καθώς και όγκοι, μορφότυποι, είδος περιεχομένου και χρονική περίοδος. Τέλος, ο αγοραστής θα θέλει δέσμευση συνεργασίας σε περίπτωση που αρχή ή δικαιούχος του θέσει ερωτήματα για τα δεδομένα.

Τι πρέπει να έχει υπόψη ο πωλητής

Η καλή τεκμηρίωση ανεβάζει την τιμή ενός συνόλου δεδομένων, επειδή μειώνει το κόστος συμμόρφωσης του αγοραστή. Οι εγγυήσεις όμως πρέπει να αντιστοιχούν σε όσα η εταιρεία πράγματι γνωρίζει. Μπορεί να εγγυηθεί ό,τι δημιούργησε η ίδια και ό,τι προβλέπουν οι συμβάσεις της· δεν μπορεί ευλόγως να εγγυηθεί ότι τίποτα σε ένα αρχείο δεκαετίας δεν αντιγράφηκε ποτέ από αλλού. Οι εγγυήσεις που περιορίζονται σε όσα γνωρίζει η εταιρεία, ο κατάλογος γνωστοποιημένων εξαιρέσεων και το ανώτατο όριο ευθύνης συνδεδεμένο με το τίμημα είναι τα συνήθη εργαλεία, τα οποία εξετάζονται στη σελίδα για τους όρους της άδειας. Αξίζει επίσης να τηρείται χρονολογημένο αρχείο της τεκμηρίωσης που παραδόθηκε, αφού οι υποχρεώσεις του αγοραστή διαρκούν όσο το μοντέλο του βρίσκεται στην αγορά.

Συχνές ερωτήσεις

Πηγές

• Regulation (EU) 2024/1689 (AI Act), Articles 10(2), 53(1)-(2), 101(1), 111(3), 113 and Annex XI; recital 107
• Regulation (EU) 2026/1744 (Digital Omnibus on AI), OJ L 24.7.2026, point (40) amending Article 113
• European Commission, Explanatory Notice and Template for the Public Summary of Training Content for general-purpose AI models (published 24 July 2025), sections 2.2.1 and 2.2.2
• European Commission, The General-Purpose AI Code of Practice (published 10 July 2025), Copyright chapter, Measures 1.1-1.5
• Directive (EU) 2019/790, Article 4(3) (reservation of rights against text and data mining)