Αδειοδότηση εταιρικών δεδομένων για εκπαίδευση ΤΝ

Σύντομη απάντηση

Κατ’ αρχήν ναι. Μια ελληνική εταιρεία μπορεί να παραχωρήσει άδεια χρήσης δεδομένων που κατέχει και ελέγχει νόμιμα, όπως παραχωρεί άδεια για λογισμικό ή τεχνογνωσία. Η βασική δυσκολία δεν είναι η σύμβαση αλλά η καταγραφή του υλικού και των δικαιωμάτων επ’ αυτού. Το αρχείο μιας επιχείρησης περιέχει συνήθως, μαζί με τα δικά της στοιχεία, υλικό που της εμπιστεύθηκαν πελάτες, δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα, έργα εργαζομένων και εξωτερικών συνεργατών, περιεχόμενο που αγόρασε από τρίτους και κώδικα ανοιχτού λογισμικού. Για κάθε κατηγορία πρέπει να προσδιοριστούν ο δικαιούχος και οι περιορισμοί χρήσης, γι’ αυτό πριν από οποιαδήποτε άδεια πρέπει να ξεχωρίσει τι μπορεί να διαθέσει ελεύθερα, τι μόνο μετά από καθαρισμό ή συναίνεση, και τι πρέπει να μείνει εκτός.

Ποια δικαιώματα υπάρχουν επί των δεδομένων

Ούτε το ελληνικό ούτε το ενωσιακό δίκαιο αναγνωρίζουν ενιαίο δικαίωμα κυριότητας επί «δεδομένων». Η προστασία των δεδομένων της εταιρείας στηρίζεται σε επιμέρους δικαιώματα και κανόνες, και η άδεια χρήσης δεδομένων είναι η σύμβαση με την οποία παραχωρεί τη χρήση τους με συγκεκριμένους όρους. Κείμενα, σχέδια, φωτογραφίες και λογισμικό μπορεί να προστατεύονται ως πνευματική ιδιοκτησία. Ο κατασκευαστής βάσης δεδομένων έχει δικό του δικαίωμα να απαγορεύει την εξαγωγή ουσιώδους μέρους του περιεχομένου, εφόσον έκανε ουσιώδη επένδυση για τη συγκέντρωση, τον έλεγχο ή την παρουσίασή του. Πληροφορίες που δεν είναι ευρέως γνωστές, έχουν εμπορική αξία ακριβώς επειδή είναι απόρρητες και προστατεύονται με εύλογα μέτρα συνιστούν εμπορικό απόρρητο. Στην πράξη όμως η ισχυρότερη προστασία είναι συχνά η απλούστερη: τα δεδομένα βρίσκονται στα χέρια της εταιρείας και κανείς δεν παίρνει αντίγραφο χωρίς τη συμφωνία της.

Το συμπέρασμα είναι απλό. Η εταιρεία μπορεί να παραχωρήσει μόνο ό,τι έχει. Αν μέρος του αρχείου ανήκει σε τρίτον ή η χρήση του υπόκειται σε όρους που έθεσε τρίτος, η άδεια δεν θεραπεύει το πρόβλημα, και οι εγγυήσεις που θα ζητήσει ο αγοραστής θα το φέρουν στην επιφάνεια.

Τι ανήκει συνήθως στην εταιρεία

Οι περισσότερες επιχειρήσεις έχουν στην κατοχή τους περισσότερα από όσα νομίζουν, εφόσον το υλικό δημιουργήθηκε από την ίδια την επιχείρηση και δεν προέρχεται από τρίτους.

Στοιχεία που παράγει η ίδια η εταιρεία στη λειτουργία της: ημερολόγια παραγωγής και συντήρησης, αποτελέσματα δοκιμών και επιθεωρήσεων, μελέτες και υπολογισμοί, φάκελοι ποιότητας, εσωτερικές διαδικασίες, ιστορικό τιμών, σχέδια που εκπονήθηκαν εσωτερικά.
Βάσεις δεδομένων που δημιούργησε με δικό της κόστος, όταν η προσπάθεια αφορούσε τη συγκέντρωση και τον έλεγχο του περιεχομένου.
Λογισμικό που έγραψαν μισθωτοί σε εκτέλεση της σύμβασης εργασίας τους. Κατά τον νόμο για την πνευματική ιδιοκτησία, το περιουσιακό δικαίωμα σε πρόγραμμα υπολογιστή που δημιούργησε μισθωτός σε εκτέλεση σύμβασης εργασίας ή κατά τις οδηγίες του εργοδότη μεταβιβάζεται αυτοδικαίως στον εργοδότη, εκτός αν συμφωνήθηκε διαφορετικά.

Εργαζόμενοι, συνεργάτες και το έργο τους

Για τα υπόλοιπα έργα, πέρα από το λογισμικό, ο κανόνας είναι στενότερος και αιφνιδιάζει πολλούς επιχειρηματίες. Ο μισθωτός που συντάσσει μια έκθεση, εκπονεί ένα σχέδιο ή τραβά μια φωτογραφία παραμένει δημιουργός της. Αν δεν υπάρχει αντίθετη συμφωνία, στον εργοδότη περιέρχονται μόνο οι εξουσίες που είναι αναγκαίες για την εκπλήρωση του σκοπού της σύμβασης εργασίας. Το αν η διάθεση του υλικού για εκπαίδευση μοντέλου τεχνητής νοημοσύνης εμπίπτει στον σκοπό της σύμβασης ενός μηχανικού ή ενός τεχνικού συντάκτη δεν είναι αυτονόητο, και οι περισσότερες συμβάσεις εργασίας σιωπούν.

Με τους ελεύθερους επαγγελματίες και τους εξωτερικούς συμβούλους τα πράγματα είναι διαφορετικά, καθώς τίποτα δεν μεταβιβάζεται αυτοδικαίως. Η εταιρεία έχει όσα της μεταβιβάζει η σύμβαση παροχής υπηρεσιών, και αν δεν υπάρχει έγγραφη σύμβαση, ίσως δεν έχει παρά το δικαίωμα να χρησιμοποιεί το παραδοτέο για το έργο για το οποίο φτιάχτηκε. Ο έλεγχος των συμβάσεων εργασίας και συνεργασίας βάσει των οποίων δημιουργήθηκε το υλικό μεγαλύτερης αξίας είναι συνήθως η πρώτη ουσιαστική εργασία.

Τι συνήθως δεν ανήκει στην εταιρεία, ή όχι μόνο σε αυτήν

Ο μεγαλύτερος κίνδυνος βρίσκεται στο υλικό που προέρχεται από πελάτες και συνεργάτες. Τα στοιχεία των πλοίων ενός πλοιοκτήτη, τα αποτελέσματα μελετών ενός φαρμακευτικού συνεργάτη, ο πηγαίος κώδικας ενός πελάτη, τα σχέδια που έστειλε ένας πελάτης για κοστολόγηση: όλα παραδόθηκαν για συγκεκριμένο σκοπό, συχνά με ρήτρα εμπιστευτικότητας ή χωριστό συμφωνητικό εχεμύθειας, και πολλά αποτελούν εμπορικό απόρρητο του πελάτη. Η χρήση ή αποκάλυψη εμπορικού απορρήτου κατά παράβαση συμφωνίας εμπιστευτικότητας ή υποχρέωσης περιορισμού της χρήσης του είναι παράνομη κατά τη νομοθεσία για το εμπορικό απόρρητο, ανεξάρτητα από την αθέτηση της σύμβασης.

Οι φάκελοι έργων περιέχουν συνήθως υλικό τόσο της εταιρείας όσο και των πελατών. Οι υπολογισμοί της εταιρείας βρίσκονται δίπλα στις προδιαγραφές του πελάτη, και τα στοιχεία του πελάτη είναι συχνά ενσωματωμένα στις εκθέσεις της. Τέτοιοι φάκελοι χρειάζονται είτε έγγραφη συναίνεση του πελάτη είτε προσεκτικό διαχωρισμό.

Ακολουθεί το περιεχόμενο που η εταιρεία αγόρασε: πρότυπα, συνδρομές σε τεχνικές βάσεις δεδομένων, επιστημονικά άρθρα, φωτογραφίες, μελέτες αγοράς. Η άδεια με την οποία τα κατέχει σχεδόν ποτέ δεν της επιτρέπει να τα διαθέσει σε εταιρεία τεχνητής νοημοσύνης.

Ο κώδικας ανοιχτού λογισμικού πρέπει να καταγράφεται χωριστά. Η εταιρεία τον κατέχει με την άδεια που επέλεξαν οι δημιουργοί του, δεν μπορεί να παραχωρήσει περισσότερα από όσα αυτή επιτρέπει ούτε να τον παρουσιάσει ως δικό της, ενώ ορισμένες άδειες θέτουν όρους σε κάθε περαιτέρω διάθεση. Στο αποθετήριο μιας εταιρείας λογισμικού ο ιδιόκτητος κώδικας συνυπάρχει σχεδόν πάντα με στοιχεία ανοιχτού κώδικα, και τα δύο πρέπει να έχουν διακριθεί πριν προταθεί οτιδήποτε.

Τα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα αποτελούν χωριστό ζήτημα με δικούς του κανόνες, το οποίο εξετάζουμε στη σελίδα για την προετοιμασία των δεδομένων πριν από την αδειοδότηση.

Δημόσια διαθέσιμο δεν σημαίνει ελεύθερο προς πώληση

Από την τροποποίηση του νόμου για την πνευματική ιδιοκτησία το 2022, με την οποία ενσωματώθηκαν οι ενωσιακοί κανόνες για την εξόρυξη κειμένων και δεδομένων, όποιος έχει νόμιμη πρόσβαση σε έργα μπορεί να τα αναπαράγει και να τα εξάγει για εξόρυξη κειμένων και δεδομένων, εκτός αν ο δικαιούχος έχει ρητά περιορίσει τη χρήση αυτή με κατάλληλο τρόπο, όπως με μηχαναναγνώσιμα μέσα για περιεχόμενο διαθέσιμο στο διαδίκτυο. Η εξαίρεση επιτρέπει σε μια εταιρεία τεχνητής νοημοσύνης να διενεργήσει εξόρυξη κειμένων και δεδομένων. Δεν καθιστά όμως ιδιοκτησία της εταιρείας ό,τι συνέλεξε από το διαδίκτυο, ούτε της επιτρέπει να μεταπωλήσει περιεχόμενο τρίτων ως σύνολο δεδομένων.

Ο ίδιος κανόνας λειτουργεί και αντίστροφα. Αν η εταιρεία αναρτά στο διαδίκτυο υλικό που ίσως θελήσει αργότερα να αδειοδοτήσει, μια μηχαναναγνώσιμη επιφύλαξη δικαιωμάτων συμβάλλει στη διατήρηση της αξίας του· χωρίς αυτήν, οι εταιρείες τεχνητής νοημοσύνης μπορούν κατ’ αρχήν να το εξορύξουν χωρίς αντάλλαγμα.

Τακτοποίηση του αρχείου πριν από τη συζήτηση με αγοραστές

Ένας σύντομος εσωτερικός έλεγχος, πριν από την πρώτη επαφή με αγοραστή ή διαμεσολαβητή, προλαμβάνει τα περισσότερα από τα παραπάνω προβλήματα. Χρειάζεται πρώτα να καταγραφεί κάθε πηγή δεδομένων ανάλογα με την προέλευσή της, δηλαδή αν παρήχθη εσωτερικά, αν ήρθε από πελάτες ή συνεργάτες, αν αγοράστηκε, αν συλλέχθηκε από το διαδίκτυο ή αν πρόκειται για ανοιχτό κώδικα. Στη συνέχεια συγκεντρώνονται οι συμβάσεις που διέπουν κάθε πηγή: συμβάσεις με πελάτες και συμφωνητικά εχεμύθειας, συμβάσεις εργασίας και συνεργασίας, άδειες λογισμικού και βάσεων δεδομένων.

Ιδιαίτερη προσοχή θέλει το υλικό που αποτελεί εμπορικό απόρρητο της ίδιας της εταιρείας, γιατί ακόμη και ένα δείγμα μπορεί να αποκαλύψει στον αγοραστή πληροφορίες που αξίζουν περισσότερο από το τίμημα. Τέλος, πρέπει να επιβεβαιωθεί ποιος εκπροσωπεί την εταιρεία για μια τέτοια συναλλαγή και αν απαιτείται έγκριση εταίρων ή δανειστών.

Συχνές ερωτήσεις

Χρειαζόμαστε τη συναίνεση των πελατών μας για δεδομένα από τα έργα τους;

Αν τα δεδομένα ανήκουν στον πελάτη ή παραδόθηκαν με ρήτρα εμπιστευτικότητας, στην πράξη ναι, και εγγράφως· αλλιώς το υλικό πρέπει να εξαιρεθεί. Για δεδομένα που παρήγαγε η ίδια η εταιρεία κατά την εκτέλεση του έργου, η απάντηση εξαρτάται από τη διατύπωση της σύμβασης με τον πελάτη.

Η εταιρεία μας κηρύχθηκε σε πτώχευση. Ποιος μπορεί να υπογράψει άδεια χρήσης δεδομένων;

Με την κήρυξη της πτώχευσης ο οφειλέτης στερείται αυτοδικαίως τη διοίκηση, δηλαδή τη διαχείριση και τη διάθεση της περιουσίας του, την οποία ασκεί μόνος ο σύνδικος, και οι πράξεις του οφειλέτη χωρίς τη σύμπραξή του είναι ανενεργείς. Η άδεια χρήσης δεδομένων είναι τέτοια πράξη, συνεπώς η σχετική απόφαση ανήκει στον σύνδικο.

Μπορούμε να αδειοδοτήσουμε δεδομένα που συλλέξαμε από δημόσιους ιστότοπους;

Σπάνια. Η νόμιμη πρόσβαση μπορεί να επιτρέπει την εξόρυξη κειμένων και δεδομένων, με την επιφύλαξη των δικαιούχων, δεν δίνει όμως στην εταιρεία δικαιώματα που να μπορεί να μεταβιβάσει. Η μεταπώληση περιεχομένου τρίτων ως συνόλου δεδομένων απαιτεί την άδεια των δικαιούχων του.

Πηγές

Το κείμενο αυτό παρέχει γενική πληροφόρηση και δεν αποτελεί νομική συμβουλή· η απάντηση σε κάθε συγκεκριμένη περίπτωση εξαρτάται από τα πραγματικά περιστατικά και τα έγγραφά της.

Η L+A συμβουλεύει ελληνικές επιχειρήσεις σε θέματα προστασίας δεδομένων, αδειοδότησης δεδομένων και ρύθμισης της τεχνητής νοημοσύνης.

Στείλτε μας την ερώτησή σας

Περιγράψτε μας την περίπτωσή σας. Δικηγόρος της Εταιρείας θα σας απαντήσει με email.

Το μήνυμά σας φτάνει μόνο στους δικηγόρους της Εταιρείας και χρησιμοποιείται μόνο για να σας απαντήσουμε. Μπορείτε να γράψετε στα ελληνικά ή στα αγγλικά.