Κληρονομητήριο: τι είναι και πώς εκδίδεται

Σύντομη απάντηση

Το κληρονομητήριο πιστοποιεί ποιοι είναι οι κληρονόμοι και τη μερίδα καθενός. Όποιος κατονομάζεται σε αυτό τεκμαίρεται ότι έχει τα δικαιώματα που αναγράφονται, και οι τρίτοι που συναλλάσσονται καλόπιστα μαζί του προστατεύονται. Από 1.6.2024 εκδίδεται μετά από πράξη δικηγόρου και όχι δικαστή: η αίτηση κατατίθεται στο δικαστήριο της κληρονομίας, αναρτάται εκεί για δέκα ημέρες και ανατίθεται, κατά σειρά, σε δικηγόρο από τον κατάλογο του τοπικού δικηγορικού συλλόγου. Αν ασκηθεί παρέμβαση τρίτου, αποφασίζει το δικαστήριο.

Τι αποδεικνύει

Το κληρονομητήριο αναγράφει τον κληρονόμο και, αν υπάρχουν περισσότεροι, την κληρονομική μερίδα καθενός, καθώς και τον εκτελεστή της διαθήκης, τον καταπιστευματοδόχο, τις κληροδοσίες και τους όρους. Όποιος κατονομάζεται σε αυτό τεκμαίρεται ότι έχει το κληρονομικό δικαίωμα που αναφέρεται και ότι δεν περιορίζεται από άλλες διατάξεις πέρα από όσες αναγράφονται.

Δικαιοπραξία του προσώπου που αναγράφεται στο κληρονομητήριο με τρίτον ισχύει υπέρ του τρίτου στην έκταση του τεκμηρίου, εκτός αν ο τρίτος γνώριζε την ανακρίβεια του κληρονομητηρίου, την υποβολή αίτησης για αφαίρεση ή κήρυξη ανισχύρου του ή τη δικαστική ανάκληση ή τροποποίησή του.

Ποιος μπορεί να το ζητήσει

Ο κληρονόμος, ο καταπιστευματοδόχος, ο κληροδόχος ή ο εκτελεστής της διαθήκης. Αν υπάρχουν περισσότεροι κληρονόμοι, οποιοσδήποτε από αυτούς μπορεί να ζητήσει κοινό κληρονομητήριο· τότε πρέπει να αναφέρει τα ονόματα και τις μερίδες όλων, ότι όλοι αποδέχθηκαν την κληρονομία, και να αποδείξει τις δηλώσεις αυτές.

Για θανάτους πριν από τις 16.9.2026, το κληρονομητήριο περιλαμβάνει και τους νόμιμους μεριδούχους, οι οποίοι μπορούν επίσης να ζητήσουν την έκδοσή του.

Η διαδικασία από το 2024

Η αίτηση κατατίθεται στο δικαστήριο της κληρονομίας, δηλαδή στο μονομελές πρωτοδικείο της περιφέρειας όπου ο θανών είχε την κατοικία του κατά τον θάνατο. Μετά την κατάργηση των ειρηνοδικείων το 2024, όπου ο νόμος αναφέρει ειρηνοδικείο νοείται το μονομελές πρωτοδικείο. Η αίτηση υπογράφεται από πληρεξούσιο δικηγόρο και αναρτάται στο δικαστήριο για δέκα ημέρες.

Ο γραμματέας ορίζει, με τη σειρά του καταλόγου που καταρτίζει ο τοπικός δικηγορικός σύλλογος, δικηγόρο που εξετάζει τον φάκελο, μπορεί να ζητήσει διευκρινίσεις και συμπληρώσεις, και εκδίδει πράξη για τη χορήγηση ή την απόρριψη. Αν δεν εκδώσει την πράξη μέσα σε τριάντα ημέρες από την παραλαβή του φακέλου, ορίζεται ο επόμενος στον κατάλογο. Το ίδιο το κληρονομητήριο εκδίδεται από τον γραμματέα του δικαστηρίου.

Αν μέσα στις δέκα ημέρες ασκηθεί παρέμβαση τρίτου, ορίζεται δικάσιμος και αποφασίζει το δικαστήριο· η παρέμβαση αναστέλλει την έκδοση του κληρονομητηρίου. Η απορριπτική πράξη του δικηγόρου προσβάλλεται με ανακοπή ενώπιον του δικαστηρίου της κληρονομίας μέσα σε είκοσι ημέρες από τη δημοσίευσή της. Η απόφαση του δικαστηρίου που διατάζει τη χορήγηση προσβάλλεται με έφεση μέσα σε είκοσι ημέρες από τη δημοσίευσή της.

Τι αναφέρει η αίτηση

Η αίτηση αναφέρει τη χρονολογία του θανάτου· τη διαθήκη και το περιεχόμενό της ή τη συγγενική σχέση στην οποία στηρίζεται το δικαίωμα· ότι δεν υπάρχουν άλλα πρόσωπα που αποκλείουν ή περιορίζουν το δικαίωμα του αιτούντος ή ότι όσα υπήρχαν εξέπεσαν, και με ποιον τρόπο· αν υπάρχουν άλλες διαθήκες και το περιεχόμενό τους· και αν εκκρεμεί δίκη για το κληρονομικό δικαίωμα.

Ο αιτών αποδεικνύει τις δηλώσεις αυτές με δημόσια έγγραφα. Αν η προσκόμιση δημόσιου εγγράφου είναι αδύνατη ή ιδιαίτερα δύσκολη, ο δικηγόρος που εκδίδει την πράξη μπορεί να αξιολογήσει και κάθε άλλο έγγραφο.

Τι αλλάζει για θανάτους από 16.9.2026

Ο ν. 5303/2026 αναμόρφωσε το κληρονομικό δίκαιο του Αστικού Κώδικα· για θανάτους από 16.9.2026 το κληρονομητήριο διέπεται από τα νέα άρθρα 1923 έως 1933 ΑΚ. Η διαδικασία ενώπιον δικηγόρου και δικαστηρίου, που ρυθμίζεται στον ΚΠολΔ, δεν μεταβλήθηκε από τον νόμο αυτό.

Οι νέες διατάξεις προσθέτουν ορισμένα πρακτικά σημεία:

επιτρέπεται ενιαίο κληρονομητήριο για διαδοχικές κληρονομικές διαδοχές (πολλαπλό κληρονομητήριο)·
για ιδιόγραφη διαθήκη αρκεί η δημοσίευσή της, με την επιφύλαξη των περιπτώσεων όπου πρέπει πρώτα να κηρυχθεί κυρία·
όταν ζητείται κοινό κληρονομητήριο ή κληρονομητήριο από μοναδικό κληρονόμο και η διαθήκη έχει επουσιώδεις ασάφειες ή πρόδηλα σφάλματα που δεν αλλοιώνουν τη βούληση του διαθέτη, το κληρονομητήριο μπορεί να εκδοθεί εφόσον κανείς τιμώμενος δεν προβάλλει αντιρρήσεις.

Ανακριβές κληρονομητήριο

Ο πραγματικός κληρονόμος ή ο εκτελεστής της διαθήκης μπορεί να απαιτήσει από όποιον κατέχει ανακριβές κληρονομητήριο να το παραδώσει στο δικαστήριο της κληρονομίας· ο κάτοχος οφείλει επίσης να δώσει στον πραγματικό κληρονόμο πληροφορίες για την κατάσταση της κληρονομίας και την τύχη των αντικειμένων της. Με αίτηση οποιουδήποτε έχει έννομο συμφέρον, το δικαστήριο διατάσσει την αφαίρεση του ανακριβούς κληρονομητηρίου· αν η αφαίρεση δεν είναι αμέσως δυνατή, το κηρύσσει ανίσχυρο, και η απόφαση ισχύει για όλους ένα μήνα μετά την τελευταία δημοσίευσή της στον τύπο. Το δικαστήριο μπορεί και αυτεπαγγέλτως να ανακαλέσει ή να τροποποιήσει ανακριβές κληρονομητήριο.

Κληρονόμοι που ζουν στο εξωτερικό

Η αίτηση κατατίθεται μέσω δικηγόρου στην Ελλάδα, οπότε ο κληρονόμος στο εξωτερικό μπορεί να ενεργήσει με πληρεξούσιο. Όταν η κληρονομία εμπίπτει στον Κανονισμό (ΕΕ) 650/2012, το Ευρωπαϊκό Κληρονομητήριο που εκδόθηκε σε άλλο κράτος μέλος μπορεί να χρησιμοποιηθεί στην Ελλάδα. Δεν υποκαθιστά το ελληνικό κληρονομητήριο, το οποίο μπορεί να εκδοθεί όταν τα ελληνικά δικαστήρια έχουν διεθνή δικαιοδοσία κατά τον Κανονισμό.

Συχνές ερωτήσεις

Χρειάζεται κληρονομητήριο για την αποδοχή της κληρονομίας;

Όχι. Το κληρονομητήριο εκδίδεται μόνο με αίτηση, και το κοινό κληρονομητήριο προϋποθέτει μάλιστα ότι οι κληρονόμοι έχουν ήδη αποδεχθεί. Ορισμένοι νόμοι το απαιτούν για συγκεκριμένες ενέργειες.

Ποιο δικαστήριο είναι αρμόδιο αν ο θανών ζούσε στο εξωτερικό;

Για θανάτους από 17.8.2015: αν ο θανών είχε τη συνήθη διαμονή του σε άλλο κράτος μέλος που δεσμεύεται από τον Κανονισμό (ΕΕ) 650/2012, τα ελληνικά δικαστήρια δεν μπορούν να εκδώσουν κληρονομητήριο μόνο επειδή υπάρχει περιουσία στην Ελλάδα ή επειδή ο θανών ήταν Έλληνας· η διεθνής δικαιοδοσία κρίνεται κατά τον Κανονισμό· αν είχε τη συνήθη διαμονή του σε κράτος που δεν δεσμεύεται από τον Κανονισμό, τα ελληνικά δικαστήρια έχουν δικαιοδοσία όταν υπάρχει περιουσία στην Ελλάδα και ο θανών ήταν Έλληνας πολίτης, ή είχε προηγουμένως συνήθη διαμονή στην Ελλάδα και από τη μετακίνησή του έως την υποβολή της αίτησης δεν έχουν περάσει περισσότερα από πέντε έτη. Εντός Ελλάδας αρμόδιο είναι το μονομελές πρωτοδικείο της τελευταίας κατοικίας του θανόντος, αλλιώς της διαμονής του, αλλιώς το μονομελές πρωτοδικείο της πρωτεύουσας.

Εφαρμόζεται η μεταρρύθμιση του 2026 σε παλαιότερο θάνατο;

Τα νέα άρθρα του ΑΚ εφαρμόζονται σε θανάτους από 16.9.2026. Για προγενέστερους θανάτους εξακολουθούν να ισχύουν τα άρθρα 1956 έως 1966 ΑΚ, και το κληρονομητήριο περιλαμβάνει και τους νόμιμους μεριδούχους.

Πηγές

Το κείμενο αυτό παρέχει γενική πληροφόρηση και δεν αποτελεί νομική συμβουλή· η απάντηση σε κάθε συγκεκριμένη περίπτωση εξαρτάται από τα πραγματικά περιστατικά και τις ημερομηνίες της.

Η L+A συμβουλεύει οικογένειες, επιχειρηματίες και κληρονόμους που ζουν στο εξωτερικό σε θέματα κληρονομίας και διαδοχής στην Ελλάδα.

Στείλτε μας την ερώτησή σας

Περιγράψτε μας την περίπτωσή σας. Δικηγόρος της Εταιρείας θα σας απαντήσει με email.

Το μήνυμά σας φτάνει μόνο στους δικηγόρους της Εταιρείας και χρησιμοποιείται μόνο για να σας απαντήσουμε. Μπορείτε να γράψετε στα ελληνικά ή στα αγγλικά.