Εξασφάλιση απαιτήσεων

Εξασφαλίσεις για απαιτήσεις κατά εταιρείας ή ιδιώτη στην Ελλάδα.

Για προμηθευτές, δανειστές, επενδυτές και πωλητές με πίστωση, από την Ελλάδα ή το εξωτερικό, που έχουν ή πρόκειται να αποκτήσουν απαίτηση κατά οφειλέτη στην Ελλάδα. Η σελίδα παρουσιάζει τις εξασφαλίσεις που προβλέπει το ελληνικό δίκαιο, πώς συστήνεται η καθεμία και πότε αντιτάσσεται στους τρίτους, τι παρέχει στον δανειστή αν ο οφειλέτης δεν πληρώσει και ποια είναι τα όριά της. Η L+A, Λατσούδης + Συνεργάτες, συμβουλεύει επιχειρήσεις από το 1926, με έδρα τον Πειραιά και παρουσία στον Άλιμο, και εργάζεται στα ελληνικά και στα αγγλικά.

Επικοινωνία με τη Δικηγορική Εταιρεία Τηλέφωνο 24/7 · +30 210 220 5950

Με λίγα λόγια

Το ελληνικό δίκαιο διακρίνει την εμπράγματη από την προσωπική ασφάλεια. Η εμπράγματη ασφάλεια (υποθήκη σε ακίνητο, ενέχυρο σε κινητά, απαιτήσεις ή μετοχές) δίνει στον δανειστή προνομιακή ικανοποίηση από το συγκεκριμένο περιουσιακό στοιχείο. Η εγγύηση προσθέτει δεύτερο οφειλέτη, χωρίς προνόμιο. Η παρακράτηση κυριότητας και η εκχώρηση απαιτήσεων λειτουργούν μέσω της κυριότητας του πράγματος ή της απαίτησης.

Σχεδόν κάθε εξασφάλιση προϋποθέτει μια διατύπωση: συμβολαιογραφικό έγγραφο, εγγραφή σε μητρώο, γνωστοποίηση σε τρίτον ή έγγραφο βέβαιης χρονολογίας. Όπου η διατύπωση παραλείπεται, η εξασφάλιση κατά κανόνα δεν αντιτάσσεται στους λοιπούς δανειστές ούτε στον σύνδικο. Τα ζητήματα αυτά ρυθμίζονται πριν δοθεί η πίστωση.

Το δίκαιο του ενεχύρου άλλαξε το 2025. Ο ν. 5123/2024 κατάργησε τις βασικές διατάξεις του ν. 2844/2000 (σύσταση, δημοσίευση, διάρκεια και μεταβολές) και σύστησε ενιαίο Ηλεκτρονικό Μητρώο Ενεχύρων, το οποίο λειτουργεί από τις 30 Ιουνίου 2025.

Τι ελέγχεται πριν από τη λήψη ασφάλειας

Οι έλεγχοι εξαρτώνται από την ασφάλεια που προσφέρεται. Οι συνηθέστεροι:

01
Ο οφειλέτης στο ΓΕΜΗ: ύπαρξη και νομική μορφή της εταιρείας, ποιος την εκπροσωπεί και με ποιες εξουσίες. Η εταιρεία δεν μπορεί να αντιτάξει στους τρίτους πράξεις και στοιχεία που δεν έχει δημοσιεύσει εκεί (ν. 4919/2022, άρθρα 17, 19).
02
Αφερεγγυότητα: οι αιτήσεις και οι αποφάσεις πτώχευσης καταχωρίζονται στο Ηλεκτρονικό Μητρώο Φερεγγυότητας (ν. 4738/2020, άρθρο 84).
03
Ακίνητο που προσφέρεται ως ασφάλεια: ο κύριος κατά τα βιβλία του υποθηκοφυλακείου ή του Κτηματολογίου και οι υποθήκες, προσημειώσεις και κατασχέσεις που έχουν ήδη εγγραφεί, με τις ημερομηνίες και τα ποσά τους, αφού αυτές προηγούνται.
04
Κινητά, απαιτήσεις και μετοχές: τα υφιστάμενα ενέχυρα. Δικηγόροι, συμβολαιογράφοι και δικαστικοί επιμελητές έχουν δικαίωμα έρευνας στο Ηλεκτρονικό Μητρώο Ενεχύρων για την άσκηση των καθηκόντων τους (ν. 5123/2024, άρθρο 21). Οι καταχωρίσεις πριν από τις 30 Ιουνίου 2025 παραμένουν στα παλαιότερα βιβλία, τα οποία εξακολουθούν να τηρούνται (άρθρο 17).
05
Μετοχές και μερίδια: το καταστατικό, το βιβλίο μετόχων ή εταίρων και τυχόν συμφωνία μετόχων.
06
Ο εγγυητής: ταυτότητα, εξουσία υπογραφής και, στο μέτρο που μπορεί να διαπιστωθεί, η περιουσία που στηρίζει την εγγύηση.
07
Η σύμβαση από την οποία γεννιέται η οφειλή: ποσό, χρόνοι καταβολής και τα έγγραφα που τα αποδεικνύουν, διότι διαταγή πληρωμής εκδίδεται μόνο για χρηματική απαίτηση που αποδεικνύεται με έγγραφα και δεν εξαρτάται από αίρεση (ΚΠολΔ 623, 624).

Υποθήκη σε ακίνητο

Η υποθήκη είναι εμπράγματο δικαίωμα σε ξένο ακίνητο για την εξασφάλιση απαίτησης, με προνομιακή ικανοποίηση του δανειστή από το ακίνητο (ΑΚ 1257). Μπορεί να ασφαλίζει και μελλοντική ή υπό αίρεση απαίτηση (ΑΚ 1258).

Για την απόκτησή της απαιτούνται τίτλος και εγγραφή (ΑΚ 1260). Τίτλο παρέχουν ο νόμος, η δικαστική απόφαση και η ιδιωτική βούληση (ΑΚ 1261). Όταν την παραχωρεί ο κύριος του ακινήτου, είτε είναι ο οφειλέτης είτε τρίτος, η παραχώρηση γίνεται με μονομερή συμβολαιογραφική δήλωση που προσδιορίζει το ακίνητο (ΑΚ 1265, 1266). Η υποθήκη υπάρχει μόνο από την εγγραφή της στα δημόσια βιβλία του ακινήτου (ΑΚ 1268) και εγγράφεται πάντοτε για ορισμένο χρηματικό ποσό (ΑΚ 1269). Αν το ακίνητο δεν ανήκει κατά τον χρόνο της εγγραφής σε εκείνον που την παραχώρησε, η εγγραφή είναι άκυρη (ΑΚ 1271).

Η τάξη ακολουθεί την ημέρα της εγγραφής· υποθήκες της ίδιας ημέρας έχουν την ίδια τάξη και ικανοποιούνται συμμέτρως (ΑΚ 1272, 1300, 1301). Ο κύριος διατηρεί το δικαίωμα να παραχωρήσει υποθήκη και σε άλλους (ΑΚ 1290)· σημασία έχει επομένως ποιες εγγραφές προηγούνται. Αν το κεφάλαιο γράφηκε ως τοκοφόρο, η υποθήκη ασφαλίζει στην ίδια τάξη και τους καθυστερούμενους τόκους ενός έτους πριν από την κατάσχεση, καθώς και τους τόκους μετά από αυτήν (ΑΚ 1289).

Αν ο οφειλέτης δεν πληρώσει, ο δανειστής επιδιώκει την εξόφληση με αναγκαστική πώληση του ακινήτου, μόλις το χρέος γίνει απαιτητό (ΑΚ 1292), ακόμη και αν το ακίνητο έχει περιέλθει σε τρίτον (ΑΚ 1294). Ο τρίτος κύριος που δεν ενέχεται προσωπικά ευθύνεται μόνο έως την αξία του ακινήτου (ΑΚ 1296). Για την εκτέλεση απαιτείται εκτελεστός τίτλος, όπως τελεσίδικη απόφαση, διαταγή πληρωμής ή συμβολαιογραφικό έγγραφο (ΚΠολΔ 904).

Τα κύρια όρια: η υποθήκη είναι παρεπόμενο δικαίωμα και αποσβήνεται μαζί με την απαίτηση, και με την παραγραφή της (ΑΚ 1317, 1320)· οι προγενέστερες εγγραφές προηγούνται· και στη διανομή του πλειστηριάσματος ο ενυπόθηκος δανειστής συντρέχει με ορισμένες προνομιούχες απαιτήσεις, όπως εξηγείται παρακάτω.

Προσημείωση υποθήκης

Η προσημείωση εξασφαλίζει τάξη για υποθήκη που δεν έχει ακόμη αποκτηθεί. Τίτλο για την εγγραφή της παρέχουν δικαστική απόφαση, διαταγή πληρωμής, πρακτικό διαμεσολάβησης και όσες άλλες πράξεις αναγνωρίζει ο νόμος (ΑΚ 1274, όπως αντικαταστάθηκε με τον ν. 5095/2024). Το δικαστήριο μπορεί να τη διατάξει ως ασφαλιστικό μέτρο, ορίζοντας το ποσό που ασφαλίζεται (ΚΠολΔ 706). Ο πτωχευτικός νόμος αναφέρεται σε προσημείωση τόσο συναινετική όσο και κατ' αντιδικία (ν. 4738/2020, άρθρο 100).

Εγγράφεται όπως η υποθήκη, με μνεία ότι προσημειώνεται (ΑΚ 1276), και χορηγεί μόνο δικαίωμα προτίμησης. Όταν η απαίτηση επιδικαστεί τελεσίδικα, τρέπεται σε υποθήκη που λογίζεται εγγεγραμμένη από την ημέρα της προσημείωσης (ΑΚ 1277), ακόμη και αν το ακίνητο έχει στο μεταξύ περιέλθει σε άλλον (ΑΚ 1278).

Από εδώ προκύπτουν και τα όριά της. Η τροπή πρέπει να γίνει μέσα σε ενενήντα ημέρες από την τελεσίδικη επιδίκαση της απαίτησης· διαφορετικά η προσημείωση αποσβήνεται (ΑΚ 1323, 1330). Αν το ακίνητο εκπλειστηριαστεί πριν από την τροπή, η απαίτηση κατατάσσεται τυχαίως (ΑΚ 1279, ΚΠολΔ 1007).

Ενέχυρο σε κινητά

Το ενέχυρο σε κινητό ασφαλίζει απαίτηση με προνομιακή ικανοποίηση από το πράγμα (ΑΚ 1209). Το ενέχυρο του Αστικού Κώδικα προϋποθέτει παράδοση: ο κύριος παραδίδει το πράγμα στον δανειστή ή, με κοινή συναίνεση, σε τρίτον, και η συμφωνία γίνεται με συμβολαιογραφικό έγγραφο ή ιδιωτικό έγγραφο βέβαιης χρονολογίας, που προσδιορίζει την απαίτηση και περιγράφει το πράγμα (ΑΚ 1211, 1212). Η συμφωνία να παραμείνει το πράγμα στον ενεχυραστή δεν ισχύει ως παράδοση (ΑΚ 1213).

Μια επιχείρηση σπάνια μπορεί να παραδώσει τον εξοπλισμό ή τα εμπορεύματά της. Από τις 30 Ιουνίου 2025 το ενέχυρο χωρίς παράδοση διέπεται από τον ν. 5123/2024. Συστήνεται με ιδιωτικό ή ηλεκτρονικό έγγραφο μεταξύ του κυρίου και του δανειστή και καταχωρίζεται στο Ηλεκτρονικό Μητρώο Ενεχύρων, που τηρεί το Ελληνικό Κτηματολόγιο ως ψηφιακή υπηρεσία μέσω του gov.gr (άρθρα 13, 15). Μπορεί να ασφαλίζει υφιστάμενη, μελλοντική ή υπό αίρεση απαίτηση και να αφορά περισσότερα πράγματα ή ομάδα πραγμάτων ή δικαιωμάτων με μεταβαλλόμενη σύνθεση (κυμαινόμενη ασφάλεια). Έναντι των τρίτων ισχύει από την εγγραφή στο μητρώο (άρθρο 13).

Ο ν. 2844/2000, που ρύθμιζε έως τότε το ενέχυρο με δημοσίευση, ισχύει πλέον μόνο εν μέρει. Ο ν. 5123/2024 κατάργησε τα άρθρα 1, 3, 4, 5, 10, 11, 13 παρ. 1 και 2, 14 και 15 (άρθρο 26). Ενέχυρα που είχαν συσταθεί με τις καταργούμενες διατάξεις πριν από την έναρξη ισχύος του νέου νόμου εξακολουθούν να διέπονται από αυτές (άρθρο 25), ενώ κάθε αναφορά στη δημοσίευση του άρθρου 3 του ν. 2844/2000 νοείται ως αναφορά στο νέο Μητρώο (άρθρο 23). Τα άρθρα 2, 6 έως 9, 12, 13 παρ. 3 και 16 έως 21 δεν καταργήθηκαν και παραμένουν.

Αν ο οφειλέτης δεν πληρώσει, ο δανειστής με ενέχυρο του Αστικού Κώδικα έχει δικαίωμα να πουλήσει το πράγμα με πλειστηριασμό μόλις η απαίτηση γίνει απαιτητή, αν έχει εκτελεστό τίτλο, ή να προκαλέσει δικαστική απόφαση για την πώληση (ΑΚ 1237). Συμφωνία πριν καταστεί απαιτητό το χρέος, ότι το πράγμα θα περιέλθει στον δανειστή αν δεν εξοφληθεί ή ότι ο δανειστής απαλλάσσεται από τις διατυπώσεις της εκποίησης, είναι άκυρη (ΑΚ 1239). Στο ενέχυρο χωρίς παράδοση μεταξύ επιχειρήσεων, η σύμβαση μπορεί να προβλέπει τον τρόπο εκτέλεσης στον οποίο παραπέμπει το άρθρο 13 παρ. 2 του ν. 5123/2024.

Τα κύρια όρια: το ενέχυρο προϋποθέτει κυριότητα του ενεχυραστή, αφού σε πράγμα που δεν του ανήκει αποκτάται μόνο με τους όρους της καλόπιστης κτήσης κινητού από μη κύριο (ΑΚ 1215)· και στην κατάταξη το ενέχυρο έπεται των δαπανών για τη διατήρηση του πράγματος (ΚΠολΔ 976).

Ενέχυρο σε απαιτήσεις και τραπεζικούς λογαριασμούς

Αντικείμενο ενεχύρου μπορούν να είναι και οι απαιτήσεις του ίδιου του οφειλέτη, για παράδειγμα όσα του οφείλουν οι πελάτες του. Κατά τον ν. 5123/2024 η συμφωνία προσδιορίζει την ενεχυραζόμενη απαίτηση, ιδίως το ύψος και τον οφειλέτη της, καθώς και την ασφαλιζόμενη απαίτηση. Συστήνεται με ιδιωτικό έγγραφο βέβαιης χρονολογίας ή με ηλεκτρονικό έγγραφο και εγγράφεται στο Μητρώο Ενεχύρων (άρθρο 5). Εγγραφή δεν απαιτείται όταν ενεχυράζεται τραπεζική κατάθεση υπέρ της τράπεζας στην οποία τηρείται.

Η σύσταση γνωστοποιείται στον οφειλέτη της ενεχυραζόμενης απαίτησης με δικαστικό επιμελητή ή με ηλεκτρονικό τύπο που συνιστά σταθερό μέσο (άρθρο 6). Οι χρόνοι έχουν σημασία: έναντι του ενεχυραστή τα αποτελέσματα αρχίζουν από τη σύσταση· έναντι του οφειλέτη από τη γνωστοποίηση, μετά την οποία δεν δικαιούται να καταβάλει στον ενεχυραστή· έναντι κάθε τρίτου από την εγγραφή στο μητρώο (άρθρο 7).

Αν η ασφαλιζόμενη απαίτηση δεν εξοφληθεί, ο ενεχυρούχος δανειστής εισπράττει μόνος του, χωρίς άλλη διαδικασία, την ενεχυρασμένη απαίτηση μετά την πάροδο δέκα εργάσιμων ημερών από τη λήξη της απαίτησής του και μέχρι το ποσό που απαιτείται για την ικανοποίησή του (άρθρο 9). Αν τρίτος επιβάλει κατάσχεση στην ενεχυρασμένη απαίτηση, ο οφειλέτης της οφείλει να γνωστοποιήσει το ενέχυρο με τη δήλωσή του (άρθρο 9).

Το ενέχυρο απαιτήσεων αξίζει όσο οι απαιτήσεις: εξαρτάται από τη φερεγγυότητα των πελατών του οφειλέτη και από το αν οι απαιτήσεις πράγματι υπάρχουν.

Ενέχυρο σε μετοχές και εταιρικά μερίδια

Οι μετοχές ΑΕ και τα μερίδια ΙΚΕ μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο ενεχύρου (ν. 4548/2018, άρθρο 54· ν. 4072/2012, άρθρο 75). Οι διατυπώσεις ρυθμίζονται πλέον στον ν. 5123/2024.

Το ενέχυρο σε ονομαστικές μετοχές συστήνεται με ιδιωτικό ή ηλεκτρονικό έγγραφο και με εγγραφή στο Μητρώο Ενεχύρων· στη συνέχεια καταχωρίζεται στο βιβλίο μετόχων και σημειώνεται στους τίτλους, εφόσον είναι έγχαρτοι. Για τις εισηγμένες και τις άυλες μετοχές εξακολουθούν να ισχύουν οι ειδικές διατάξεις (άρθρο 11). Το ενέχυρο λογίζεται ως ενέχυρο επί του μετοχικού δικαιώματος: η αντικατάσταση των τίτλων ή η μεταβολή του κεφαλαίου δεν το καταργεί, και οι νέες μετοχές παραδίδονται στον ενεχυρούχο δανειστή.

Αν δεν συμφωνήθηκε διαφορετικά, το ενέχυρο εκτείνεται στα μερίσματα και το δικαίωμα ψήφου ασκείται από τον ενεχυραστή· το καταστατικό μπορεί να απαγορεύει αντίθετη συμφωνία (ν. 5123/2024, άρθρο 11· ν. 4548/2018, άρθρο 54). Η αναγκαστική εκτέλεση χωρεί ανεξάρτητα από το αν ο δανειστής κατέχει τους τίτλους.

Το ενέχυρο σε μερίδια ΙΚΕ συστήνεται με ιδιωτικό ή ηλεκτρονικό έγγραφο. Η ενεχύραση γνωστοποιείται εγγράφως στην εταιρεία, με υπογραφή και των δύο μερών, ακόμη και με ηλεκτρονικό ταχυδρομείο, και ο διαχειριστής οφείλει να την καταχωρίσει αμέσως στο βιβλίο εταίρων και να προβεί σε εγγραφή στο Μητρώο Ενεχύρων (άρθρο 12). Ανάλογες ρυθμίσεις ισχύουν για τα μερίδια ΕΠΕ και για τις μεταβιβαστές συμμετοχές σε προσωπικές εταιρείες.

Τα όρια είναι περισσότερο οικονομικά παρά νομικά. Η αξία της ασφάλειας ακολουθεί την πορεία της εταιρείας, και η εκποίηση προϋποθέτει αγοραστή για μετοχές μη εισηγμένης εταιρείας. Οι μετοχές ΑΕ είναι καταρχήν ελεύθερα μεταβιβάσιμες, με την επιφύλαξη των περιορισμών που ο νόμος επιτρέπει στο καταστατικό (ν. 4548/2018, άρθρο 41)· το καταστατικό ελέγχεται επομένως πριν από τη σύσταση του ενεχύρου.

Εκχώρηση απαιτήσεων προς εξασφάλιση

Ο δανειστής μπορεί να λάβει τις απαιτήσεις του οφειλέτη του και με εκχώρηση. Η απαίτηση μεταβιβάζεται με σύμβαση χωρίς τη συναίνεση του οφειλέτη της (ΑΚ 455). Ο εκδοχέας δεν αποκτά δικαίωμα απέναντι στον οφειλέτη και στους τρίτους πριν αναγγελθεί η εκχώρηση από τον ίδιο ή από τον εκχωρητή (ΑΚ 460)· έως τότε, η καταβολή στον εκχωρητή ελευθερώνει τον οφειλέτη (ΑΚ 461).

Ο οφειλέτης της εκχωρούμενης απαίτησης διατηρεί τις ενστάσεις που είχε κατά του εκχωρητή πριν από την αναγγελία, καθώς και, υπό προϋποθέσεις, το δικαίωμα συμψηφισμού (ΑΚ 463). Η συμφωνία για το ανεκχώρητο εμποδίζει την εκχώρηση, δεν αντιτάσσεται όμως σε εκδοχέα που στηρίχθηκε σε έγγραφο χωρίς τέτοιο όρο (ΑΚ 466). Μαζί με την απαίτηση μεταβιβάζονται οι υποθήκες, τα ενέχυρα και οι εγγυήσεις που την ασφαλίζουν (ΑΚ 458).

Ο ν. 5123/2024 εντάσσει την εξασφαλιστική εκχώρηση στο νέο πλαίσιο: τα μέρη της σύμβασης ενεχύρου απαίτησης μπορούν να συμφωνήσουν ότι το ενέχυρο συνεπάγεται εκχώρηση της απαίτησης στον δανειστή από τη σύστασή του, υπό τη διαλυτική αίρεση της εξόφλησης (άρθρο 10). Οι συμφωνίες αυτές περιλαμβάνονται στις πράξεις που εγγράφονται υποχρεωτικά στο Μητρώο Ενεχύρων (άρθρο 17).

Στην πτώχευση του οφειλέτη δεν θίγεται το δικαίωμα είσπραξης απαιτήσεων που είχαν ενεχυραστεί ή εκχωρηθεί νόμιμα πριν από την κήρυξή της (ν. 4738/2020, άρθρο 101).

Εγγύηση

Με την εγγύηση ο εγγυητής αναλαμβάνει απέναντι στον δανειστή την ευθύνη ότι θα καταβληθεί η οφειλή (ΑΚ 847). Μπορεί να δοθεί και για μελλοντική ή υπό αίρεση οφειλή (ΑΚ 848). Είναι άκυρη αν δεν δηλωθεί εγγράφως· η έλλειψη του εγγράφου καλύπτεται αν ο εγγυητής εκπληρώσει (ΑΚ 849). Προϋποθέτει έγκυρη κύρια οφειλή (ΑΚ 850).

Ο εγγυητής ευθύνεται για την έκταση που έχει κάθε φορά η κύρια οφειλή, και για τις συνέπειες του πταίσματος ή της υπερημερίας του πρωτοφειλέτη (ΑΚ 851), και μπορεί να προτείνει τις μη προσωποπαγείς ενστάσεις του (ΑΚ 853). Περισσότεροι εγγυητές ευθύνονται εις ολόκληρον (ΑΚ 854).

Αν δεν έχει παραιτηθεί, ο εγγυητής έχει την ένσταση διζήσεως: δικαιούται να αρνηθεί την καταβολή ωσότου ο δανειστής επιχειρήσει αναγκαστική εκτέλεση κατά του πρωτοφειλέτη και αυτή αποβεί άκαρπη (ΑΚ 855). Την ένσταση δεν έχει αν παραιτήθηκε, ιδίως αν εγγυήθηκε ως αυτοφειλέτης, αν ο πρωτοφειλέτης κηρύχθηκε σε πτώχευση και ο δανειστής δεν έχει ενέχυρο, ή αν είναι φανερό ότι η εκτέλεση κατά του πρωτοφειλέτη θα αποβεί άκαρπη (ΑΚ 857). Εγγύηση που προορίζεται να δώσει άμεση πρόσβαση στον εγγυητή περιέχει επομένως ρητή παραίτηση.

Ο Αστικός Κώδικας προβλέπει και περιπτώσεις ελευθέρωσης του εγγυητή, που λαμβάνονται υπόψη στη σύνταξη και στη συμπεριφορά του δανειστή: όταν από πταίσμα του δανειστή έγινε αδύνατη η ικανοποίησή του από τον οφειλέτη (ΑΚ 862)· όταν ο δανειστής παραιτήθηκε από άλλες ασφάλειες της ίδιας απαίτησης με ζημία του εγγυητή (ΑΚ 863)· και όταν ο δανειστής δεν επιδιώξει δικαστικώς την απαίτηση μέσα σε έναν μήνα, στις περιπτώσεις των άρθρων 866 έως 868 ΑΚ.

Η εγγύηση δεν παρέχει προνόμιο σε κανένα περιουσιακό στοιχείο. Αξίζει όσο η περιουσία του εγγυητή, μετά τους δικούς του δανειστές. Όπου ο εγγυητής έχει ακίνητο, η εγγύηση μπορεί να συνδυαστεί με υποθήκη ή προσημείωση σε αυτό.

Τραπεζική εγγυητική επιστολή σε πρώτη ζήτηση

Ο Άρειος Πάγος θεωρεί την εγγυητική επιστολή σε πρώτη ζήτηση ιδιαίτερο είδος εγγύησης, δημιούργημα της συναλλακτικής πρακτικής στο πλαίσιο της ελευθερίας των συμβάσεων (ΑΚ 361), που διέπεται από τις διατάξεις των άρθρων 847 επ. ΑΚ εφόσον συμβιβάζονται με αυτήν (ΑΠ 270/2023).

Κατά την απόφαση αυτή, η ρήτρα «σε πρώτη ζήτηση» σημαίνει ότι η τράπεζα καταβάλλει το ποσό της επιστολής χωρίς να ελέγχει αν υπάρχει έγκυρη οφειλή ή ποιος είναι ο λόγος της κατάπτωσης και χωρίς ένσταση διζήσεως. Δεν μπορεί να αρνηθεί επικαλούμενη πλημμέλειες της βασικής σχέσης ή της σχέσης της με τον πελάτη της. Η επιστολή δεν γίνεται πάντως αφηρημένη υπόσχεση χρέους: η τράπεζα δεν υποχρεούται να πληρώσει για αιτία που δεν καλύπτεται από την επιστολή και μπορεί να αποκρούσει καταχρηστική αξίωση (ΑΚ 281).

Για τον δανειστή η αξία της βρίσκεται στη φερεγγυότητα της τράπεζας και στην ταχύτητα της πληρωμής. Τα όριά της βρίσκονται στο κείμενο της επιστολής: ποσό, διάρκεια, καλυπτόμενο γεγονός και τρόπος υποβολής της αξίωσης.

Παρακράτηση κυριότητας

Ο πωλητής με πίστωση μπορεί να συμφωνήσει ότι διατηρεί την κυριότητα ωσότου αποπληρωθεί το τίμημα. Κατά το άρθρο 532 ΑΚ, σε περίπτωση αμφιβολίας η κυριότητα μεταβιβάζεται μόλις αποπληρωθεί το τίμημα και, αν ο αγοραστής γίνει υπερήμερος, ο πωλητής δικαιούται είτε να απαιτήσει το τίμημα είτε να υπαναχωρήσει και να ασκήσει τα δικαιώματά του από την κυριότητα. Ο αγοραστής φέρει τον κίνδυνο από την παράδοση.

Η διάταξη δεν ορίζει τύπο. Στην πράξη ο όρος συμφωνείται εγγράφως στη σύμβαση πώλησης, με χρονολογία που μπορεί να αποδειχθεί, διότι ο πωλητής θα χρειαστεί να τον αποδείξει έναντι τρίτων και έναντι του συνδίκου.

Αν ο αγοραστής κηρυχθεί σε πτώχευση αφού παραλάβει το πράγμα, η πτώχευση δεν θίγει τα δικαιώματα του πωλητή από την επιφύλαξη κυριότητας. Ο πωλητής μπορεί να τάξει προθεσμία στον σύνδικο να επιλέξει αν θα εκπληρώσει τη σύμβαση· αν ο σύνδικος αρνηθεί, ο πωλητής έχει δικαίωμα αποχωρισμού του πράγματος από την πτωχευτική περιουσία, χωρίς προηγούμενη υπαναχώρηση (ν. 4738/2020, άρθρο 110).

Τα όρια είναι πρακτικά. Ο τρίτος που αποκτά καλόπιστα το πράγμα από τον αγοραστή γίνεται κύριος (ΑΚ 1036, 1037). Κινητά που ενσωματώνονται σε οικοδόμημα γίνονται συστατικά του ακινήτου, και κινητά που ενώνονται σε ενιαίο πράγμα περιέρχονται σε συγκυριότητα ή στον κύριο του κύριου πράγματος (ΑΚ 953, 954, 1057, 1058). Η παρακράτηση κυριότητας ταιριάζει επομένως σε εξατομικευμένα πράγματα που παραμένουν ως έχουν και είναι ασθενέστερη για υλικά που μεταπωλούνται ή μεταποιούνται.

Χρηματοοικονομική ασφάλεια

Η χρηματοοικονομική ασφάλεια σε μετρητά και χρηματοπιστωτικά μέσα έχει δικό της καθεστώς, κατά τον ν. 3301/2004. Ο ν. 5123/2024 δεν έθιξε το καθεστώς αυτό (άρθρο 23), και ο πτωχευτικός νόμος παραπέμπει σε αυτό για το κύρος και την εκτέλεση των σχετικών συμφωνιών (ν. 4738/2020, άρθρα 101, 121).

Η κατάταξη των ενέγγυων δανειστών στον πλειστηριασμό

Η εμπράγματη ασφάλεια δεν σημαίνει ότι ο δανειστής λαμβάνει ολόκληρο το πλειστηρίασμα. Αφού αφαιρεθούν τα έξοδα της εκτέλεσης, ο Κώδικας Πολιτικής Δικονομίας κατανέμει το πλειστηρίασμα σε τρεις ομάδες: απαιτήσεις με γενικό προνόμιο, στις οποίες ανήκουν ορισμένες απαιτήσεις εργαζομένων, οι απαιτήσεις του Δημοσίου από ΦΠΑ και παρακρατούμενους φόρους και οι απαιτήσεις των φορέων κοινωνικής ασφάλισης (ΚΠολΔ 975)· απαιτήσεις με ειδικό προνόμιο στο πράγμα, μεταξύ των οποίων το ενέχυρο για τα κινητά και η υποθήκη για τα ακίνητα, καθώς και οι δαπάνες διατήρησης του πράγματος (ΚΠολΔ 976, 1007)· και μη προνομιούχες απαιτήσεις.

Όταν συντρέχουν και οι τρεις ομάδες, οι απαιτήσεις με ειδικό προνόμιο ικανοποιούνται έως το 65% του πλειστηριάσματος, οι απαιτήσεις με γενικό προνόμιο έως το 25% και οι μη προνομιούχες έως το 10%. Όταν υπάρχουν μόνο ενέγγυες και μη προνομιούχες απαιτήσεις, η αναλογία είναι 90% προς 10%. Όταν υπάρχουν μόνο ενέγγυες και γενικώς προνομιούχες, οι πρώτες λαμβάνουν έως τα δύο τρίτα και οι δεύτερες έως το ένα τρίτο (ΚΠολΔ 977).

Ευνοϊκότερη σειρά ισχύει για απαιτήσεις που γεννήθηκαν εξ ολοκλήρου μετά την έναρξη ισχύος του άρθρου 977Α, τον Ιανουάριο 2018, και ασφαλίζονται σε πράγμα που δεν ήταν τότε βεβαρημένο: η ενέγγυα απαίτηση προηγείται των γενικών προνομίων, με την επιφύλαξη περιορισμένου υπερπρονομίου για μη καταβληθέντες μισθούς (ΚΠολΔ 977Α, 1007). Ποιος κανόνας εφαρμόζεται εξαρτάται από τον χρόνο γένεσης της απαίτησης και σύστασης της ασφάλειας και ελέγχεται για κάθε περιουσιακό στοιχείο.

Αν ο οφειλέτης πτωχεύσει

Η πτώχευση διέπεται από τον ν. 4738/2020. Ενέγγυος πιστωτής είναι εκείνος του οποίου η απαίτηση εξασφαλίζεται με ειδικό προνόμιο ή εμπράγματη ασφάλεια σε συγκεκριμένο αντικείμενο της πτωχευτικής περιουσίας (άρθρο 96). Οι ενέγγυοι πιστωτές ικανοποιούνται από τη ρευστοποίηση του αντικειμένου αυτού και από την υπόλοιπη περιουσία μόνο αν η ασφάλεια δεν επαρκεί (άρθρο 101).

Από την κήρυξη της πτώχευσης αναστέλλονται αυτοδικαίως τα ατομικά καταδιωκτικά μέτρα των πιστωτών και δεν επιτρέπεται η λήψη νέων ασφαλιστικών μέτρων, μεταξύ των οποίων η εγγραφή προσημείωσης υποθήκης (άρθρο 100). Η αναστολή δεν ισχύει για τους ενέγγυους πιστωτές, ως προς το υπέγγυο στοιχείο, επί εννέα μήνες από την κήρυξη· μετά την πάροδό τους τους καταλαμβάνει και αυτούς. Ισχύει εξαρχής όταν η απόφαση προβλέπει εκποίηση της επιχείρησης, ή λειτουργικών συνόλων της, ως συνόλου και το υπέγγυο στοιχείο περιλαμβάνεται σε αυτό (άρθρο 101).

Η κατάταξη γίνεται με ανάλογη εφαρμογή των άρθρων 975 έως 978 ΚΠολΔ, με μία προσθήκη: οι χρηματοδοτήσεις και οι παροχές αγαθών ή υπηρεσιών που δόθηκαν βάσει συμφωνίας εξυγίανσης ή κατά τις διαπραγματεύσεις για αυτήν κατατάσσονται πρώτες στα γενικά προνόμια (άρθρο 167). Όταν η επιχείρηση πωλείται ως σύνολο, ο δανειστής με ασφάλεια σε επιμέρους στοιχείο κατατάσσεται στο μέρος του τιμήματος που αντιστοιχεί στο στοιχείο αυτό.

Η ασφάλεια που λαμβάνεται αργά κινδυνεύει. Πράξεις του οφειλέτη από την παύση των πληρωμών έως την κήρυξη της πτώχευσης (ύποπτη περίοδος) υπόκεινται σε ανάκληση. Η σύσταση εμπράγματης ασφάλειας, ακόμη και η εγγραφή προσημείωσης, ή η παροχή ενοχικής ασφάλειας για προϋπάρχουσες υποχρεώσεις, για τις οποίες ο οφειλέτης δεν είχε αναλάβει αντίστοιχη υποχρέωση, ανακαλείται αν έγινε στην ύποπτη περίοδο ή στο εξάμηνο πριν από αυτήν (άρθρα 116, 117). Η ασφάλεια που συμφωνείται όταν δίνεται η πίστωση βρίσκεται σε διαφορετική θέση από εκείνη που λαμβάνεται όταν ο οφειλέτης έχει ήδη περιέλθει σε δυσχέρεια.

Ο εγγυητής πτωχού οφειλέτη ενάγεται απευθείας: η ένσταση διζήσεως δεν ισχύει όταν ο πρωτοφειλέτης έχει κηρυχθεί σε πτώχευση και ο δανειστής δεν έχει ενέχυρο (ΑΚ 857). Ο πωλητής με επιφύλαξη κυριότητας, και όποιος έχει δικαίωμα σε αντικείμενο που δεν ανήκει στον οφειλέτη, μπορεί να ζητήσει τον αποχωρισμό του από την πτωχευτική περιουσία (άρθρα 110, 112).

Τι αναλαμβάνουμε

Συμβουλεύουμε δανειστές πριν από τη χορήγηση της πίστωσης και όταν η οφειλή δεν εξοφλείται. Τις υποθέσεις χειρίζονται έμπειροι δικηγόροι της Δικηγορικής μας Εταιρείας, σε άμεση επαφή με τον εντολέα.

Έλεγχος του οφειλέτη και του προσφερόμενου περιουσιακού στοιχείου: ΓΕΜΗ, υποθηκοφυλακείο και Κτηματολόγιο, Μητρώο Ενεχύρων, έλεγχος αφερεγγυότητας.
Σύνταξη συμβάσεων ενεχύρου, εκχωρήσεων, εγγυήσεων, όρων παρακράτησης κυριότητας και των όρων εξασφάλισης σε συμβάσεις προμήθειας και δανείου.
Υποθήκες και προσημειώσεις: συνεργασία με τον συμβολαιογράφο, αίτηση στο δικαστήριο όπου απαιτείται, εγγραφή.
Εγγραφές και γνωστοποιήσεις: καταχωρίσεις στο Μητρώο Ενεχύρων, γνωστοποιήσεις στους οφειλέτες ενεχυρασμένων ή εκχωρημένων απαιτήσεων, καταχωρίσεις στα βιβλία μετόχων και εταίρων.
Αναγκαστική είσπραξη: διαταγές πληρωμής, προσημειώσεις, κατάσχεση και πλειστηριασμός, κατάπτωση εγγυήσεων, αναγγελία και υποστήριξη της απαίτησης στην πτωχευτική διαδικασία.

Τι καλύπτει η σελίδα

Η σελίδα αφορά τις εξασφαλίσεις του ελληνικού δικαίου για εμπορικές απαιτήσεις. Δεν καλύπτει την υποθήκη πλοίου, τα αεροσκάφη, την καταναλωτική πίστη ή τα φορολογικά. Αποτελεί γενική ενημέρωση και όχι νομική συμβουλή· ποια ασφάλεια είναι κατάλληλη και ποια τάξη λαμβάνει εξαρτάται από τα έγγραφα και τα μητρώα κάθε υπόθεσης. Τελευταίος έλεγχος: 11 Νοεμβρίου 2026.

Πηγές

Νομοθεσία και νομολογία για τα στοιχεία της σελίδας:

Αστικός Κώδικας (π.δ. 456/1984, ΦΕΚ Α' 164), άρθρα 361, 455-466 (εκχώρηση), 532 (παρακράτηση κυριότητας), 847-868 (εγγύηση), 953, 954, 1036, 1037, 1057, 1058, 1209-1256 (ενέχυρο), 1257-1333 (υποθήκη και προσημείωση), όπως ισχύουν (το άρθρο 1274 όπως τροποποιήθηκε με τον ν. 5095/2024)
ΑΚ 1274, όπως αντικαταστάθηκε με τον ν. 5095/2024 (ΦΕΚ Α' 40/15.3.2024): https://ia37rg02wpsa01.blob.core.windows.net/fek/01/2024/20240100040.pdf
Κώδικας Πολιτικής Δικονομίας (π.δ. 503/1985, ΦΕΚ Α' 182/24.10.1985), άρθρα 623, 624, 706, 904, 975-978, 1007, όπως ισχύουν
ΚΠολΔ 975 όπως αντικαταστάθηκε με τον ν. 5303/2026 (ΦΕΚ Α' 81/2026)· 904 όπως τροποποιήθηκε με τους ν. 5221/2025 (ΦΕΚ Α' 133/2025) και 5344/2026 (ΦΕΚ Α' 168/2026): https://ia37rg02wpsa01.blob.core.windows.net/fek/01/2026/20260100081.pdf , https://ia37rg02wpsa01.blob.core.windows.net/fek/01/2025/20250100133.pdf , https://ia37rg02wpsa01.blob.core.windows.net/fek/01/2026/20260100168.pdf
ΚΠολΔ 977Α, που προστέθηκε με το άρθρο 176 του ν. 4512/2018 (ΦΕΚ Α' 5/17.1.2018): https://ia37rg02wpsa01.blob.core.windows.net/fek/01/2018/20180100005.pdf
ΚΠολΔ 977 και 977Α, όπως τροποποιήθηκαν με τα άρθρα 71 και 72 του ν. 4842/2021 (ΦΕΚ Α' 190/13.10.2021): https://ia37rg02wpsa01.blob.core.windows.net/fek/01/2021/20210100190.pdf
ν. 5123/2024 (ΦΕΚ Α' 109/19.7.2024), ενέχυρο και Ηλεκτρονικό Μητρώο Ενεχύρων, άρθρα 5-15, 17, 21, 23, 25, 26, 31: https://ia37rg02wpsa01.blob.core.windows.net/fek/01/2024/20240100109.pdf
ΚΥΑ 41802 ΕΞ 2024 (ΦΕΚ Β' 7024/20.12.2024), μετάθεση έναρξης ισχύος του Μέρους Β' του ν. 5123/2024 για τις 30.6.2025: https://ia37rg02wpsa01.blob.core.windows.net/fek/02/2024/20240207024.pdf
Απόφαση ΔΣ Ελληνικού Κτηματολογίου 362/13 (ΦΕΚ Β' 3333/30.6.2025), έναρξη λειτουργίας του Ηλεκτρονικού Μητρώου Ενεχύρων στις 30.6.2025: https://ia37rg02wpsa01.blob.core.windows.net/fek/02/2025/20250203333.pdf
ν. 2844/2000 (ΦΕΚ Α' 220/12.10.2000), ενέχυρο με δημοσίευση, αρχικό κείμενο: https://ia37rg02wpsa01.blob.core.windows.net/fek/01/2000/20000100220.pdf
ν. 3301/2004 (ΦΕΚ Α' 263/23.12.2004), συμφωνίες παροχής χρηματοοικονομικής ασφάλειας: https://ia37rg02wpsa01.blob.core.windows.net/fek/01/2004/20040100263.pdf
ν. 4738/2020 (ΦΕΚ Α' 207/27.10.2020), άρθρα 84, 96, 100, 101, 110, 112, 116, 117, 121, 167, όπως ισχύουν (άρθρο 101 με τον ν. 5072/2023, άρθρο 167 με τον ν. 4818/2021): https://ia37rg02wpsa01.blob.core.windows.net/fek/01/2020/20200100207.pdf
ν. 4548/2018 (ΦΕΚ Α' 104/13.6.2018), άρθρα 40, 41, 54: https://ia37rg02wpsa01.blob.core.windows.net/fek/01/2018/20180100104.pdf
ν. 4072/2012 (ΦΕΚ Α' 86/11.4.2012), άρθρο 75: https://ia37rg02wpsa01.blob.core.windows.net/fek/01/2012/20120100086.pdf
ν. 4919/2022 (ΦΕΚ Α' 71/7.4.2022), άρθρα 17, 19: https://ia37rg02wpsa01.blob.core.windows.net/fek/01/2022/20220100071.pdf
ΑΠ 270/2023 (Α1 Πολιτικό Τμήμα), εγγυητική επιστολή σε πρώτη ζήτηση: https://www.areiospagos.gr/nomologia/apofaseis_DISPLAY.asp?cd=HUG2J3Q77XTLJNRPPZGOTYWDS2RNOK&apof=270%5F2023&info=%D0%CF%CB%C9%D4%C9%CA%C5%D3+%2D++%C11

→

Εμπορικό και εταιρικό δίκαιο

→

Έλεγχος τίτλων και Κτηματολογίου

→

Εταιρεία-μισθωτής και προσωπικές εγγυήσεις

→

Διαμεσολάβηση και διαιτησία σε εμπορικές διαφορές

→

Επιχειρείν στην Ελλάδα από το εξωτερικό

→

Πώληση ή αγορά εταιρείας

→

Διαρκής νομική υποστήριξη

→

Δικηγόρος επιχειρήσεων στην Ελλάδα

FAQ

Συχνές ερωτήσεις

Σε τι διαφέρει η προσημείωση από την υποθήκη;

Η υποθήκη είναι πλήρες εμπράγματο δικαίωμα από την ημέρα της εγγραφής της. Η προσημείωση εξασφαλίζει μόνο την τάξη: τρέπεται σε υποθήκη, με ισχύ από την ημέρα της προσημείωσης, όταν η απαίτηση επιδικαστεί τελεσίδικα, και η τροπή πρέπει να γίνει μέσα σε ενενήντα ημέρες από την τελεσιδικία (ΑΚ 1277, 1323).

Μπορεί να ενεχυραστεί εξοπλισμός ή εμπόρευμα που συνεχίζει να χρησιμοποιεί ο οφειλέτης;

Ναι. Κατά τον ν. 5123/2024 το ενέχυρο σε κινητά συστήνεται και χωρίς παράδοση, με ιδιωτικό ή ηλεκτρονικό έγγραφο που καταχωρίζεται στο Ηλεκτρονικό Μητρώο Ενεχύρων, και μπορεί να αφορά ομάδα πραγμάτων με μεταβαλλόμενη σύνθεση. Έναντι των τρίτων ισχύει από την εγγραφή (άρθρο 13).

Ισχύει ακόμη ο ν. 2844/2000;

Μόνο εν μέρει. Ο ν. 5123/2024 κατάργησε τις βασικές του διατάξεις από την έναρξη λειτουργίας του Ηλεκτρονικού Μητρώου Ενεχύρων, στις 30 Ιουνίου 2025. Τα ενέχυρα που είχαν συσταθεί νωρίτερα με τις καταργούμενες διατάξεις εξακολουθούν να διέπονται από αυτές, και τα άρθρα που δεν καταργήθηκαν εφαρμόζονται (ν. 5123/2024, άρθρα 23, 25, 26).

Απαιτείται έγγραφο για την εγγύηση;

Ναι. Η εγγύηση είναι άκυρη αν δεν δηλωθεί εγγράφως (ΑΚ 849). Για να μπορεί ο δανειστής να στραφεί κατά του εγγυητή χωρίς προηγούμενη εκτέλεση κατά του οφειλέτη, το έγγραφο περιέχει και παραίτηση από την ένσταση διζήσεως (ΑΚ 855, 857).

Τι παρέχει η παρακράτηση κυριότητας αν ο αγοραστής πτωχεύσει;

Η πτώχευση δεν θίγει τα δικαιώματα του πωλητή από τον όρο. Αν ο σύνδικος δεν επιλέξει την εκπλήρωση της σύμβασης, ο πωλητής δικαιούται να αποχωρίσει το πράγμα από την πτωχευτική περιουσία (ν. 4738/2020, άρθρο 110). Προϋπόθεση είναι το πράγμα να υπάρχει εξατομικευμένο και να μην έχει περιέλθει σε καλόπιστο τρίτο.

Μπορεί ο ενέγγυος πιστωτής να προχωρήσει σε εκτέλεση μετά την κήρυξη της πτώχευσης;

Επί εννέα μήνες από την κήρυξη η αναστολή των ατομικών διώξεων δεν ισχύει για τον ενέγγυο πιστωτή ως προς το υπέγγυο στοιχείο, εκτός αν η επιχείρηση εκποιείται ως σύνολο και το στοιχείο περιλαμβάνεται στην εκποίηση (ν. 4738/2020, άρθρο 101).

Επικοινωνία

Για να συζητήσουμε την εξασφάλιση μιας απαίτησης στην Ελλάδα: business@latsoudislaw.com ή μέσω της φόρμας. Δικηγόρος της Δικηγορικής μας Εταιρείας θα σας απαντήσει με email.

Επικοινωνία με τη Δικηγορική Εταιρεία +30 210 220 5950

Στείλτε μας την ερώτησή σας

Περιγράψτε μας την περίπτωσή σας. Δικηγόρος της Εταιρείας θα σας απαντήσει με email.

Το μήνυμά σας φτάνει μόνο στους δικηγόρους της Εταιρείας και χρησιμοποιείται μόνο για να σας απαντήσουμε. Μπορείτε να γράψετε στα ελληνικά ή στα αγγλικά.