Προγραμματισμός διαδοχής για επιχειρηματίες στην Ελλάδα

Σύντομη απάντηση

Οι μετοχές και τα μερίδια περιέρχονται στους κληρονόμους, αλλά το καταστατικό μπορεί να καθορίσει τη συνέχεια: στην ΑΕ οι περιορισμοί μεταβίβασης δεν ισχύουν σε περίπτωση θανάτου, το καταστατικό όμως μπορεί να προβλέπει εξαγορά από πρόσωπο που υποδεικνύει η εταιρεία, αντί πλήρους τιμήματος που ορίζει το δικαστήριο· στην ΙΚΕ το καταστατικό μπορεί να προβλέπει ανάλογη εξαγορά· και στην ΟΕ ο θάνατος επιφέρει έξοδο του εταίρου, εκτός αν η εταιρική σύμβαση ορίζει άλλως. Από 16 Σεπτεμβρίου 2026 οι κληρονομικές συμβάσεις και οι συμβάσεις παραίτησης δίνουν νέα εργαλεία σχεδιασμού.

Τι γίνεται με τον θάνατο, ανά εταιρική μορφή

Ανώνυμη εταιρεία: οι περιορισμοί στη μεταβίβαση μετοχών δεν ισχύουν σε περίπτωση θανάτου. Το καταστατικό μπορεί να ορίζει ότι τότε οι μετοχές εξαγοράζονται από πρόσωπο που υποδεικνύει η εταιρεία, αντί πλήρους τιμήματος που ορίζει το δικαστήριο με τη διαδικασία της εκούσιας δικαιοδοσίας.
ΙΚΕ: η μεταβίβαση αιτία θανάτου είναι κατ’ αρχήν ελεύθερη, και ο διαχειριστής την καταχωρίζει στο βιβλίο εταίρων αφού ελέγξει το δικαίωμα του κληρονόμου. Το καταστατικό μπορεί να ορίζει εξαγορά από πρόσωπο που υποδεικνύει η εταιρεία, αντί πλήρους τιμήματος που ορίζει το δικαστήριο, εκτός αν συμφωνηθεί ή ορίζεται στο καταστατικό· η υπόδειξη γίνεται μέσα σε έναν μήνα από τη γνώση του θανάτου, και οι επιζώντες εταίροι μπορεί να έχουν δικαίωμα προτίμησης.
Ομόρρυθμη εταιρεία: ο θάνατος εταίρου επιφέρει την έξοδό του, εκτός αν η εταιρική σύμβαση προβλέπει διαφορετικά.

Γιατί η αναμόρφωση του 2026 ενδιαφέρει τους επιχειρηματίες

Για θανάτους από 16 Σεπτεμβρίου 2026 η νόμιμη μοίρα είναι χρηματική αξίωση κατά των κληρονόμων και όχι μερίδιο στα περιουσιακά στοιχεία, οπότε ο διάδοχος που παίρνει την επιχείρηση μπορεί κατ’ αρχήν να ικανοποιήσει τα αδέλφια σε χρήμα, αν και το δικαστήριο μπορεί, όταν το επιβάλλουν οι περιστάσεις, να διατάξει αυτούσια απόδοση. Ο επιχειρηματίας μπορεί επίσης να καταρτίσει κληρονομική σύμβαση ενώπιον συμβολαιογράφου, που δεσμεύει και δεν ανακαλείται μονομερώς και μπορεί να περιλαμβάνει επιλογή εφαρμοστέου δικαίου, και να συμφωνήσει με τα τέκνα που δεν θα αναλάβουν την επιχείρηση παραίτηση από μελλοντικά δικαιώματα, ολική, μερική ή μόνο ως προς τη νόμιμη μοίρα, με ή χωρίς αντάλλαγμα.

Μεταβιβάσεις εν ζωή

Οι μετοχές μπορούν να μεταβιβαστούν εν ζωή με γονική παροχή ή δωρεά· προς πρόσωπα της κατηγορίας Α ο φόρος είναι 10% πάνω από εφάπαξ αφορολόγητο €800.000. Η μεταβίβαση μετοχών ή εταιρικών μεριδίων με δωρεά ή γονική παροχή απαιτεί ιδιωτικό ή συμβολαιογραφικό έγγραφο. Οι μετοχές και τα μερίδια εταιρειών με έδρα στην Ελλάδα θεωρούνται περιουσία κείμενη στην Ελλάδα για τον φόρο κληρονομίας, ανεξάρτητα από την κατοικία των κληρονόμων.

Πρακτικός κατάλογος

Έλεγχος του καταστατικού για ρήτρες θανάτου, εξαγοράς και προτίμησης και εναρμόνισή τους με το οικογενειακό σχέδιο.
Απόφαση για το ποιος θα ελέγχει την εταιρεία και πώς δικαιώνονται οι λοιποί κληρονόμοι, σε χρήμα ή άλλα περιουσιακά στοιχεία.
Συμφωνία μετόχων ή οικογενειακοί κανόνες για τις αποφάσεις και τα μερίσματα.
Πρόβλεψη ρευστότητας για τον φόρο κληρονομίας και τις αξιώσεις νόμιμης μοίρας.
Επανεξέταση του σχεδίου όταν αλλάζει η οικογένεια, η επιχείρηση ή ο νόμος.

Συχνές ερωτήσεις

Μπορώ με διαθήκη να αφήσω την εταιρεία σε ένα μόνο τέκνο;

Ναι. Για θανάτους από 16 Σεπτεμβρίου 2026 αυτό γίνεται με την επιφύλαξη της χρηματικής αξίωσης των λοιπών μεριδούχων για το μισό της εξ αδιαθέτου μερίδας τους, που υπολογίζεται μαζί με τις παροχές εν ζωή. Οι κληρονομικές συμβάσεις και οι συμβάσεις παραίτησης μπορούν να το ρυθμίσουν εκ των προτέρων.

Υπερισχύει το καταστατικό της διαθήκης;

Δεν κρίνει ποιος κληρονομεί, μπορεί όμως να καθορίσει αν οι κληρονόμοι παραμένουν μέτοχοι ή πρέπει να πωλήσουν σε υποδεικνυόμενο αγοραστή, αντί πλήρους τιμήματος που ορίζει το δικαστήριο.

Πηγές

Το κείμενο αυτό παρέχει γενική πληροφόρηση και δεν αποτελεί νομική συμβουλή· η απάντηση σε κάθε συγκεκριμένη περίπτωση εξαρτάται από τα πραγματικά περιστατικά και τις ημερομηνίες της.

Η L+A συμβουλεύει οικογένειες, επιχειρηματίες και κληρονόμους που ζουν στο εξωτερικό σε θέματα κληρονομίας και διαδοχής στην Ελλάδα.

Στείλτε μας την ερώτησή σας

Περιγράψτε μας την περίπτωσή σας. Δικηγόρος της Εταιρείας θα σας απαντήσει με email.

Το μήνυμά σας φτάνει μόνο στους δικηγόρους της Εταιρείας και χρησιμοποιείται μόνο για να σας απαντήσουμε.

Ονοματεπώνυμο Email Χώρα διαμονής Πού βρίσκεται το ακίνητο ή η επιχείρηση; (προαιρετικό) Ημερομηνία θανάτου (για κληρονομικά) Η ερώτησή σας

Σχετικές ερωτήσεις

Σχεδιασμός από πρινΓονική παροχή: εργαλείο προγραμματισμού διαδοχής

Ποιος κληρονομεί και πώςΠοιος κληρονομεί χωρίς διαθήκη και η νόμιμη μοίρα

Τα πρώτα βήματαΗ αναμόρφωση του κληρονομικού δικαίου το 2026: τι άλλαξε

Όλες οι ερωτήσεις του οδηγού →

Τι γίνεται με την εταιρεία μου στην Ελλάδα όταν πεθάνω και πώς σχεδιάζω τη διαδοχή;