Ακτή Μιαούλη, Πειραιάς · Άλιμος, Αθήνα
عربيTR

Σχεδιασμός από πριν

Αν την εταιρεία αναλάβει ένα από τα παιδιά μου, τι οφείλεται στα άλλα και πώς εξοφλείται;

Συντάκτης: Ευθύμιος Λατσούδης, LL.B., LL.M., Διαχειριστής Εταίρος · ΔΣ Πειραιά · Δημοσίευση · Έλεγχος

Για κληρονόμους και εκτελεστές διαθήκης στο εξωτερικό

Αναλαμβάνουμε το ελληνικό σκέλος της κληρονομιάς: αποδοχή, δήλωση φόρου κληρονομιάς, κτηματολόγιο και πώληση, κατά κανόνα με πληρεξούσιο. Το αντικείμενο και η αμοιβή συμφωνούνται γραπτώς πριν ξεκινήσει η εργασία.

Στείλτε μας τα στοιχεία της κληρονομιάς →

Σύντομη απάντηση

Για θανάτους από 16 Σεπτεμβρίου 2026, τα τέκνα, οι γονείς και ο επιζών σύζυγος που θα κληρονομούσαν χωρίς διαθήκη έχουν κατά του κληρονόμου χρηματική αξίωση για το μισό της αξίας της εξ αδιαθέτου μερίδας τους. Η αξία της κληρονομίας προσδιορίζεται κατά τον χρόνο του θανάτου, αφού αφαιρεθούν τα χρέη, και στον υπολογισμό προστίθενται οι εν ζωή παροχές προς τους μεριδούχους, περιλαμβανομένης της γονικής παροχής της εταιρείας, με την αξία που είχαν όταν έγιναν. Η εκτίμηση του ίδιου του επιχειρηματία δεν δεσμεύει τους μεριδούχους. Η αξίωση εξοφλείται σε χρήμα, εκτός αν το δικαστήριο διατάξει άλλως, και ο επιχειρηματίας μπορεί, όσο ζει, να ρυθμίσει εκ των προτέρων τη θέση των λοιπών τέκνων, για παράδειγμα με σύμβαση παραίτησης έναντι ανταλλάγματος.

Ποιος έχει αξίωση και κατά τίνος

Όταν ο επιχειρηματίας αφήνει την εταιρεία, ή όλη την περιουσία, σε ένα τέκνο, τα υπόλοιπα τέκνα δεν γίνονται συγκύριοι της εταιρείας. Για θανάτους από 16 Σεπτεμβρίου 2026, οι κατιόντες, οι γονείς και ο επιζών σύζυγος που θα καλούνταν ως εξ αδιαθέτου κληρονόμοι έχουν κατά του κληρονόμου χρηματική αξίωση για το μισό της αξίας της μερίδας που θα έπαιρναν χωρίς διαθήκη. Τα τέκνα κληρονομούν εξ αδιαθέτου κατ’ ισομοιρία, οπότε με τρία τέκνα και χωρίς σύζυγο η εξ αδιαθέτου μερίδα του καθενός είναι το ένα τρίτο και η νόμιμη μοίρα το ένα έκτο.

Η αξίωση γεννάται με τον θάνατο, είναι κληρονομητή και μεταβιβαστή. Αν οι κληρονόμοι είναι περισσότεροι, ο καθένας ευθύνεται ανάλογα με τη μερίδα του. Αν όσα καταλείφθηκαν στον μεριδούχο υπολείπονται της νόμιμης μοίρας του, η αξίωση αφορά τη διαφορά. Η αξίωση παραγράφεται σε δύο έτη από τη λήξη του έτους μέσα στο οποίο ο μεριδούχος πληροφορήθηκε την ύπαρξή της, και πάντως είκοσι έτη μετά τον θάνατο.

Για θανάτους πριν από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026 εφαρμόζεται κατ' αρχήν το προηγούμενο δίκαιο, κατά το οποίο ο μεριδούχος έπαιρνε μερίδιο στην ίδια την κληρονομία, με την επιφύλαξη των μεταβατικών εξαιρέσεων: για παράδειγμα, η διανομή που γίνεται μετά την ημερομηνία αυτή διέπεται από το νέο δίκαιο, αν δεν είχε ασκηθεί αγωγή διανομής (άρθρο 33 παρ. 4 ν. 5303/2026)· η σελίδα μας για την αναμόρφωση του 2026 εξηγεί τη μετάβαση.

Η αποτίμηση της κληρονομίας και της εταιρείας

Η νόμιμη μοίρα υπολογίζεται με βάση την κατάσταση και την αξία της κληρονομίας κατά τον θάνατο, αφού αφαιρεθούν τα χρέη και τα έξοδα της κηδείας. Ο μεριδούχος μπορεί να ζητήσει από τον κληρονόμο πληροφορίες για την κληρονομία. Εφόσον απαιτείται, η αξία προσδιορίζεται με εκτίμηση, και η εκτίμηση που έκανε ο κληρονομούμενος δεν είναι δεσμευτική. Ο Κώδικας δεν ορίζει μέθοδο αποτίμησης επιχείρησης· σε περίπτωση διαφωνίας η αξία της εταιρείας είναι ζήτημα απόδειξης και εκτίμησης.

Παράδειγμα: επιχειρηματίας με τρία τέκνα, χωρίς σύζυγο, αφήνει τα πάντα σε ένα από αυτά. Μετά την αφαίρεση των χρεών η κληρονομία, μαζί με την εταιρεία, αξίζει 1,2 εκατ. €. Καθένα από τα άλλα δύο τέκνα έχει νόμιμη μοίρα το ένα έκτο, δηλαδή 200.000 €, και ο διάδοχος οφείλει συνολικά 400.000 €, πριν ληφθούν υπόψη τυχόν παροχές εν ζωή.

Αν η εταιρεία μεταβιβάστηκε όσο ζούσε ο επιχειρηματίας

Για τον υπολογισμό προστίθεται στην κληρονομία, χωρίς χρονικό περιορισμό, ό,τι ο επιχειρηματίας έδωσε εν ζωή σε μεριδούχο χωρίς αντάλλαγμα, με δωρεά, γονική παροχή ή με άλλον τρόπο. Προστίθενται επίσης οι δωρεές προς οποιονδήποτε κατά τα τελευταία πέντε έτη, εκτός αν τις επέβαλαν λόγοι ευπρέπειας ή ιδιαίτερο ηθικό καθήκον. Λαμβάνεται υπόψη η αξία κατά τον χρόνο της παροχής. Αν η εταιρεία άξιζε 600.000 € όταν δόθηκε ως γονική παροχή και 1,5 εκατ. € κατά τον θάνατο, λαμβάνεται υπόψη η αξία των 600.000 €, με αποτέλεσμα η μεταγενέστερη ανάπτυξη που πέτυχε ο διάδοχος να μένει εκτός υπολογισμού.

Η παροχή σε μεριδούχο καταλογίζεται επίσης στη δική του νόμιμη μοίρα, με την αξία που είχε όταν έγινε, εκτός αν ο επιχειρηματίας όρισε διαφορετικά όταν την έδωσε ή αργότερα. Αν όσα υπάρχουν κατά τον θάνατο δεν αρκούν για τις νόμιμες μοίρες, οι λοιποί μεριδούχοι μπορούν να ζητήσουν τη διαφορά από εκείνον που έλαβε τη δωρεά ή τη γονική παροχή, ξεκινώντας από την πιο πρόσφατη δωρεά ή γονική παροχή. Η ευθύνη του περιορίζεται στην αξία όσων έλαβε, υπολογιζόμενη κατά τον χρόνο του θανάτου, και αντί για χρηματική καταβολή μπορεί να αποδώσει αυτούσιο το αντικείμενο της παροχής. Αν είναι και ο ίδιος μεριδούχος, καταβάλλει μόνο ό,τι έλαβε πέραν της δικής του νόμιμης μοίρας. Η αξίωση αυτή παραγράφεται τρία έτη μετά τον θάνατο.

Πώς εξοφλείται ή ρυθμίζεται η αξίωση μετά τον θάνατο

Η αξίωση είναι χρηματική. Το δικαστήριο μπορεί, αν το επιβάλλουν οι περιστάσεις, να διατάξει την αυτούσια απόδοση ποσοστού ή περιουσιακού στοιχείου της κληρονομίας που αντιστοιχεί στη νόμιμη μοίρα, και την απόδοση στοιχείου της ατομικής περιουσίας του κληρονόμου, εφόσον αυτός ευθύνεται και με την ατομική του περιουσία για τα χρέη της κληρονομίας. Ο μεριδούχος μπορεί εξάλλου να παραιτηθεί από την αξίωση με μονομερή δήλωσή του προς τον κληρονόμο. Πριν πωληθούν ή αποδοθούν στοιχεία της κληρονομίας, πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι, κατά το δίκαιο του 2026, ο κληρονόμος που δεν έχει δηλώσει στη γραμματεία του δικαστηρίου ότι θα διαχειρίζεται και θα διαθέτει ελεύθερα την κληρονομία μπορεί να διαθέτει αντικείμενά της μόνο με άδεια του δικαστηρίου, η οποία δίνεται, πριν από τη διαταγή εκκαθάρισης, μόνο για σοβαρό λόγο που αφορά τη ζωή ή την υγεία του ίδιου ή στενών μελών της οικογένειάς του· χωρίς άδεια μπορεί μόνο να διαθέτει κεφάλαιο της κληρονομίας για την ικανοποίηση των δανειστών της ή τη συντήρηση των αντικειμένων της (άρθρο 1895 ΑΚ)· η σελίδα μας για τα χρέη της κληρονομίας το εξηγεί.

  • Καταβολή σε χρήμα, από τα κέρδη της εταιρείας, από άλλα στοιχεία της κληρονομίας ή από τα προσωπικά διαθέσιμα του διαδόχου.
  • Συμφωνία του διαδόχου με τα αδέλφια για το ποσό και για τμηματική καταβολή, κατά προτίμηση έγγραφη και με αναφορά στην αξία που λήφθηκε υπόψη.
  • Απόδοση άλλων στοιχείων της κληρονομίας, όπως ακινήτων, αντί για χρήμα, με συμφωνία ή με απόφαση του δικαστηρίου.
  • Όταν δεν υπάρχει διαθήκη και τα τέκνα κληρονομούν μαζί μια επιχείρηση, το δικαστήριο της διανομής μπορεί να επιδικάσει ολόκληρη την επιχείρηση σε ένα από αυτά, έναντι καταβολής της αγοραίας αξίας της ή έναντι απόδοσης άλλων στοιχείων της κληρονομίας· αν η άμεση καταβολή θα του προκαλούσε σοβαρά προβλήματα ρευστότητας, μπορεί να αναβάλει την καταβολή ή να επιτρέψει δόσεις έως πέντε έτη από την επίδοση της αγωγής. Η ρύθμιση αυτή αφορά τη διανομή μεταξύ συγκληρονόμων, όχι την αξίωση νόμιμης μοίρας.

Τι μπορεί να ρυθμίσει ο επιχειρηματίας όσο ζει

Από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026 ο επιχειρηματίας μπορεί να συμφωνήσει με τέκνο που δεν θα αναλάβει την επιχείρηση την παραίτησή του από μελλοντικά κληρονομικά δικαιώματα, ολική, μερική ή μόνο ως προς τη νόμιμη μοίρα, με ή χωρίς αντάλλαγμα. Η σύμβαση καταρτίζεται με τον ίδιο τον επιχειρηματία, με αυτοπρόσωπη δήλωση ενώπιον συμβολαιογράφου, χωρίς αίρεση ή προθεσμία. Κατά το μέτρο της παραίτησης το τέκνο θεωρείται σαν να μη ζούσε κατά την επαγωγή, και σε περίπτωση αμφιβολίας τα αποτελέσματα εκτείνονται και στους κατιόντες του. Το τέκνο που παραιτήθηκε συνυπολογίζεται πάντως όταν προσδιορίζονται οι μερίδες των υπολοίπων, οπότε η νόμιμη μοίρα τους δεν αυξάνεται.

Αν συμφωνηθεί αντάλλαγμα, πρέπει να καταβληθεί μέσα σε έξι μήνες από τη σύμβαση και πριν πεθάνει κάποιος από τους συμβαλλομένους, αλλιώς η παραίτηση δεν παράγει αποτελέσματα. Το αντάλλαγμα που καταβλήθηκε θεωρείται δωρεά και ανακαλείται για τους λόγους που ισχύουν στη δωρεά. Ο επιχειρηματίας μπορεί επίσης να καταρτίσει κληρονομική σύμβαση ενώπιον συμβολαιογράφου, της οποίας η εγκατάσταση κληρονόμων και οι κληροδοσίες δεν ανακαλούνται μονομερώς, εκτός από τις περιπτώσεις που ορίζει ο Κώδικας (άρθρα 1799, 1804, 1805), και να ορίσει, όταν κάνει μια παροχή εν ζωή, αν αυτή καταλογίζεται στη νόμιμη μοίρα εκείνου που τη λαμβάνει.

Ο σχεδιασμός πρέπει να λαμβάνει υπόψη και το καταστατικό: στην ανώνυμη εταιρεία και στην ΙΚΕ το καταστατικό μπορεί να ορίζει ότι, με τον θάνατο μετόχου ή εταίρου, οι μετοχές ή τα μερίδια εξαγοράζονται από πρόσωπο που υποδεικνύει η εταιρεία, αντί πλήρους τιμήματος που ορίζει το δικαστήριο, εκτός αν, στην ΙΚΕ, το τίμημα συμφωνηθεί ή το καταστατικό ορίζει τον τρόπο προσδιορισμού του. Ο οδηγός μας για τον σχεδιασμό διαδοχής επιχείρησης εξηγεί τις ρήτρες αυτές ανά εταιρική μορφή.

Ο διάδοχος θα χρειαστεί ρευστότητα για να εξοφλήσει τους λοιπούς. Ο επιχειρηματίας μπορεί να την προβλέψει, για παράδειγμα διατηρώντας άλλα περιουσιακά στοιχεία εκτός εταιρείας ή ρυθμίζοντας να καταβληθεί με τον θάνατό του ποσό σε εκείνον που θα οφείλει τις νόμιμες μοίρες. Αν το ποσό αυτό συνυπολογίζεται στην κληρονομία και πώς φορολογείται εξαρτάται από τον τρόπο της ρύθμισης και πρέπει να ελεγχθεί από πριν.

Φορολογία

Ο Κώδικας Φορολογίας Περιουσίας (ν. 5219/2025) δεν αναφέρεται στη χρηματική αξίωση νόμιμης μοίρας ούτε στο αντάλλαγμα που συμφωνείται σε σύμβαση εκ των προτέρων παραίτησης, και ο νόμος της αναμόρφωσης (ν. 5303/2026) δεν τροποποίησε τον Κώδικα· οι τροποποιήσεις του ν. 5354/2026 στις διατάξεις του Κώδικα για τον φόρο κληρονομίας, δωρεάς και γονικής παροχής αφορούν τα κρυπτοστοιχεία. Η μεταχείριση πρέπει επομένως να ελέγχεται σε κάθε περίπτωση πριν οριστικοποιηθεί το σχέδιο· οι σελίδες μας για τον φόρο κληρονομίας και για τη γονική παροχή παρουσιάζουν τους γενικούς κανόνες.

Τι κάνει η L+A

Συμβουλεύουμε επιχειρηματίες στον σχεδιασμό της διαδοχής: ποιος θα αναλάβει την εταιρεία, πώς θα αντιμετωπιστούν δίκαια τα άλλα τέκνα και ποια έγγραφα θα υλοποιήσουν το σχέδιο. Αναλαμβάνουμε επίσης για τους κληρονόμους την κληρονομία που ακολουθεί.

Συχνές ερωτήσεις

Μπορώ να ορίσω στη διαθήκη την αξία της εταιρείας, ώστε να μη διαφωνήσουν τα παιδιά;

Όχι. Η εκτίμηση του κληρονομουμένου δεν δεσμεύει τους μεριδούχους. Μπορείτε όμως να ορίσετε, όταν κάνετε μια παροχή εν ζωή, αν καταλογίζεται στη νόμιμη μοίρα εκείνου που τη λαμβάνει, και να ρυθμίσετε τη θέση των άλλων τέκνων με συμβάσεις παραίτησης.

Ο αδελφός μου πήρε την εταιρεία με γονική παροχή πριν από χρόνια. Υπολογίζεται;

Για θανάτους από 16 Σεπτεμβρίου 2026, ναι. Οι δωρεές και οι γονικές παροχές σε μεριδούχους προστίθενται χωρίς χρονικό όριο, με την αξία που είχαν όταν έγιναν.

Πρέπει ο διάδοχος να πληρώσει όλους αμέσως;

Η αξίωση γεννάται με τον θάνατο και είναι χρηματική. Οι διατάξεις για τη νόμιμη μοίρα δεν προβλέπουν καταβολή σε δόσεις· η αναβολή έως πέντε έτη του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας ισχύει όταν το δικαστήριο διανέμει επιχείρηση μεταξύ συγκληρονόμων. Η τμηματική εξόφληση στηρίζεται επομένως συνήθως σε συμφωνία με τα αδέλφια.

Σε πόσο χρόνο παραγράφεται η αξίωση των αδελφών;

Μέσα σε δύο έτη από τη λήξη του έτους κατά το οποίο πληροφορήθηκαν την αξίωση, και πάντως μέσα σε είκοσι έτη από τον θάνατο. Η αξίωση κατά εκείνου που έλαβε παροχή εν ζωή παραγράφεται τρία έτη μετά τον θάνατο.

Πηγές

Το κείμενο αυτό παρέχει γενική πληροφόρηση και δεν αποτελεί νομική συμβουλή· η απάντηση σε κάθε συγκεκριμένη περίπτωση εξαρτάται από τα πραγματικά περιστατικά και τις ημερομηνίες της.

Η L+A συμβουλεύει οικογένειες, επιχειρηματίες και κληρονόμους που ζουν στο εξωτερικό σε θέματα κληρονομίας και διαδοχής στην Ελλάδα.

Στείλτε μας την ερώτησή σας

Στείλτε μας τα στοιχεία της κληρονομιάς

Γράψτε μας πού ζείτε, ποια κληρονομιά στην Ελλάδα αφορά το θέμα και την ημερομηνία θανάτου, αν τη γνωρίζετε. Μη στέλνετε διαθήκη ή έγγραφα ταυτότητας σε αυτό το στάδιο. Απαντάμε με γραπτή πρόταση με email.

Το μήνυμά σας φτάνει μόνο στους δικηγόρους της Εταιρείας και χρησιμοποιείται μόνο για να σας απαντήσουμε. Μπορείτε να γράψετε στα ελληνικά ή στα αγγλικά.

Προσθέστε στοιχεία της κληρονομιάς (προαιρετικά)