Ποιος κληρονομεί χωρίς διαθήκη και η νόμιμη μοίρα

Σύντομη απάντηση

Χωρίς διαθήκη ο νόμος καλεί τους κληρονόμους κατά τάξεις: πρώτα τους κατιόντες, ενώ ο επιζών σύζυγος παίρνει το ένα τρίτο αν συντρέχει με ένα τέκνο και το ένα τέταρτο αν συντρέχει με δύο ή περισσότερα. Οι κατιόντες, οι γονείς και ο σύζυγος που θα καλούνταν εξ αδιαθέτου δεν μπορούν να αποκλειστούν πλήρως με διαθήκη: για θανάτους από 16 Σεπτεμβρίου 2026 έχουν χρηματική αξίωση ίση με το μισό της αξίας της εξ αδιαθέτου μερίδας τους (νόμιμη μοίρα). Για παλαιότερους θανάτους ισχύουν οι προηγούμενες διατάξεις: η νόμιμη μοίρα ήταν επίσης το μισό της εξ αδιαθέτου μερίδας, αλλά ως μερίδα στην ίδια την κληρονομία, και ο σύζυγος έπαιρνε το ένα τέταρτο όταν συνέτρεχε με τέκνα.

Η σειρά των εξ αδιαθέτου κληρονόμων

Η ακόλουθη σειρά ισχύει για θανάτους από 16 Σεπτεμβρίου 2026. Ο κληρονόμος προηγούμενης τάξης αποκλείει όλες τις επόμενες.

Πρώτη τάξη: οι κατιόντες. Τα τέκνα κληρονομούν κατ’ ισομοιρία· στη θέση τέκνου που έχει πεθάνει υπεισέρχονται τα δικά του τέκνα.
Δεύτερη τάξη: οι γονείς, οι αδελφοί και τα τέκνα και εγγονοί αδελφών που έχουν πεθάνει. Γονείς και αδελφοί κληρονομούν κατ’ ισομοιρία· οι ετεροθαλείς, όταν συντρέχουν με γονείς ή αμφιθαλείς, παίρνουν το μισό της μερίδας των αμφιθαλών.
Σύζυγος: το ένα τρίτο της κληρονομίας με ένα τέκνο, το ένα τέταρτο με δύο ή περισσότερα τέκνα και το μισό με τους συγγενείς της δεύτερης τάξης. Αν δεν υπάρχουν συγγενείς της πρώτης και της δεύτερης τάξης, ο σύζυγος κληρονομεί το σύνολο.
Τέταρτη τάξη: οι παππούδες και οι γιαγιάδες, καθώς και τα τέκνα και οι εγγονοί τους (θείοι και εξαδέλφια).
Πέμπτη τάξη: το πρόσωπο που συζούσε μόνιμα σε ελεύθερη ένωση με τον θανόντα τα τελευταία τρία έτη, ή χωρίς χρονικό όριο αν είχαν κοινά τέκνα, κληρονομεί αν δεν υπάρχει σύζυγος ούτε συγγενής που καλείται, εφόσον το δικαστήριο της κληρονομίας το βεβαιώσει μετά από αίτηση εντός των προθεσμιών αποποίησης.
Τελευταίο καλείται το Δημόσιο.

Πρόσθετα δικαιώματα του επιζώντος συζύγου

Ανεξάρτητα από την τάξη, ο σύζυγος παίρνει ως εξαίρετο τα έπιπλα, σκεύη, ενδύματα και τα παρόμοια οικιακά αντικείμενα, και έχει για ένα έτος από τον θάνατο αποκλειστική και δωρεάν χρήση του ακινήτου που ήταν η κύρια κατοικία του ζεύγους. Αντί για τη μερίδα σε κυριότητα, μπορεί να ζητήσει από το δικαστήριο, μέσα σε τέσσερις μήνες από τη λήξη των προθεσμιών αποποίησης, επικαρπία σε αντικείμενα της κληρονομίας. Ο σύζυγος χάνει τα δικαιώματα αυτά αν κατά τον θάνατο εκκρεμούσε διαδικασία λύσης του γάμου, υπό τις προϋποθέσεις του Κώδικα.

Η νόμιμη μοίρα

Οι κατιόντες, οι γονείς και ο επιζών σύζυγος, που θα καλούνταν εξ αδιαθέτου, έχουν αξίωση κατά του κληρονόμου ίση με το μισό της αξίας της εξ αδιαθέτου μερίδας τους. Η αξίωση είναι χρηματική· το δικαστήριο μπορεί, αν το επιβάλλουν οι περιστάσεις, να διατάξει αυτούσια απόδοση ποσοστού ή περιουσιακού στοιχείου.

Για θανάτους από 16 Σεπτεμβρίου 2026, η αξία υπολογίζεται με βάση την κληρονομία κατά τον θάνατο, αφού αφαιρεθούν τα χρέη και τα έξοδα κηδείας. Προστίθενται ό,τι ο θανών παραχώρησε όσο ζούσε χωρίς αντάλλαγμα σε μεριδούχο, με δωρεά, γονική παροχή ή άλλως, καθώς και κάθε δωρεά της τελευταίας πενταετίας προς οποιονδήποτε, εκτός αν την επέβαλαν λόγοι ευπρέπειας ή ιδιαίτερο ηθικό καθήκον. Για παλαιότερους θανάτους ίσχυαν οι προηγούμενες διατάξεις, με αναδρομή δεκαετίας για τις δωρεές.

Η αξίωση παραγράφεται σε δύο έτη από το τέλος του έτους μέσα στο οποίο ο μεριδούχος πληροφορήθηκε την ύπαρξή της και, σε κάθε περίπτωση, σε είκοσι έτη από τον θάνατο. Ο διαθέτης μπορεί να στερήσει τη νόμιμη μοίρα μόνο για τους λόγους του Κώδικα, όπως επιβουλή της ζωής του ή σοβαρό αδίκημα σε βάρος του ή της οικογένειάς του.

Συχνές ερωτήσεις

Μπορεί ο μεριδούχος να παραιτηθεί από τη νόμιμη μοίρα;

Για θανάτους από 16 Σεπτεμβρίου 2026, ναι: μετά τον θάνατο, με μονομερή δήλωση προς τον κληρονόμο. Για τους θανάτους αυτούς επιτρέπεται και παραίτηση εκ των προτέρων, με σύμβαση που καταρτίζεται αυτοπροσώπως ενώπιον συμβολαιογράφου.

Πηγές

Το κείμενο αυτό παρέχει γενική πληροφόρηση και δεν αποτελεί νομική συμβουλή· η απάντηση σε κάθε συγκεκριμένη περίπτωση εξαρτάται από τα πραγματικά περιστατικά και τις ημερομηνίες της.

Η L+A συμβουλεύει οικογένειες, επιχειρηματίες και κληρονόμους που ζουν στο εξωτερικό σε θέματα κληρονομίας και διαδοχής στην Ελλάδα.

Στείλτε μας την ερώτησή σας

Περιγράψτε μας την περίπτωσή σας. Δικηγόρος της Εταιρείας θα σας απαντήσει με email.

Το μήνυμά σας φτάνει μόνο στους δικηγόρους της Εταιρείας και χρησιμοποιείται μόνο για να σας απαντήσουμε.

Ονοματεπώνυμο Email Χώρα διαμονής Πού βρίσκεται το ακίνητο ή η επιχείρηση; (προαιρετικό) Ημερομηνία θανάτου (για κληρονομικά) Η ερώτησή σας

Σχετικές ερωτήσεις

Ποιος κληρονομεί και πώςΔιαθήκη στην Ελλάδα: τύποι και δημοσίευση από το εξωτερικό

Τα πρώτα βήματαΗ αναμόρφωση του κληρονομικού δικαίου το 2026: τι άλλαξε

Σχεδιασμός από πρινΓονική παροχή: εργαλείο προγραμματισμού διαδοχής

Όλες οι ερωτήσεις του οδηγού →

Ποιος κληρονομεί αν δεν υπάρχει διαθήκη και μπορεί μια διαθήκη να αποκλείσει τους στενούς συγγενείς;