Ακτή Μιαούλη, Πειραιάς · Άλιμος, Αθήνα
عربيTR

Σχεδιασμός από πριν

Τι σημαίνει για τις ελληνικές επιχειρήσεις ότι η γενιά των ιδρυτών αποσύρεται;

Συντάκτης: Ευθύμιος Λατσούδης, LL.B., LL.M., Διαχειριστής Εταίρος · ΔΣ Πειραιά · Δημοσίευση · Έλεγχος

Σύντομη απάντηση

Η Ελλάδα μπαίνει σε μια δεκαετία αλλαγής γενιάς. Σχεδόν ένας στους τρεις αυτοαπασχολούμενους είναι 55 έως 74 ετών, από ένας στους τέσσερις το 2010, και μόνο περίπου τρεις στις δέκα ελληνικές οικογενειακές επιχειρήσεις έχουν οργανωμένο σχέδιο διαδοχής. Όπου η μετάβαση δεν σχεδιαστεί, η επιχείρηση μπορεί να κλείσει ή να πουληθεί κάτω από την αξία της, και η τεχνογνωσία φεύγει με τον ιδρυτή.

Τι συμβαίνει

Οι άνθρωποι που έχτισαν πολλές ελληνικές επιχειρήσεις φτάνουν στην ηλικία της αποχώρησης. Σύμφωνα με την Έρευνα Εργατικού Δυναμικού της Eurostat, το ποσοστό των αυτοαπασχολούμενων στην Ελλάδα που είναι 55 έως 74 ετών ανέβηκε από 24,7% το 2010 σε 32,7% το 2024 και το 2025: σχεδόν ένας στους τρεις.

Λίγοι έχουν προετοιμαστεί. Στο Entrepreneurship Barometer της EY για την Ελλάδα, το 32% των οικογενειακών επιχειρήσεων είχε οργανωμένο σχέδιο διαδοχής το 2025, ενώ το 52% ανέφερε τη διαδοχή ως μία από τις βασικές του προκλήσεις.

Γιατί η Ελλάδα είναι εκτεθειμένη

Η αλλαγή γενιάς συμπίπτει με τη γήρανση του πληθυσμού. Οι 65 ετών και άνω ήταν το 19,0% του πληθυσμού το 2010 και το 23,7% το 2025, και η διάμεση ηλικία ανέβηκε από 41,1 σε 47,2 έτη. Το 2025 καταγράφηκαν 65.439 γεννήσεις και 120.825 θάνατοι (Eurostat).

Πολλά από τα παιδιά που θα συνέχιζαν έφυγαν στα χρόνια της κρίσης. Μελέτη της Τράπεζας της Ελλάδος (2016) εκτιμά ότι 427.000 κάτοικοι έφυγαν από τη χώρα το 2008 έως το 2013, περίπου 223.000 από αυτούς 25 έως 39 ετών. Σε πολλές οικογενειακές επιχειρήσεις ο φυσικός διάδοχος μπορεί να ζει και να εργάζεται πλέον στο εξωτερικό.

Τι χάνεται όταν η μετάβαση αποτυγχάνει

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει εκτιμήσει ότι στην ΕΕ αλλάζουν χέρια κάθε χρόνο περίπου 450.000 επιχειρήσεις με περίπου 2 εκατομμύρια εργαζόμενους, και ότι περίπου 150.000 επιχειρήσεις και 600.000 θέσεις εργασίας κινδυνεύουν κάθε χρόνο επειδή η μεταβίβαση δεν γίνεται σωστά. Η εκτίμηση είναι του 2011 και αξιολόγηση που εκπονήθηκε για την Επιτροπή τη χαρακτηρίζει προσεγγιστική, δείχνει όμως το μέγεθος.

Δεν χάνεται μόνο ο τζίρος. Μια επιχείρηση που λειτουργεί δεκαετίες έχει αξία που δεν φαίνεται στα βιβλία: το όνομα, τους πελάτες, τις συνταγές και τις μεθόδους, τους προμηθευτές. Όταν τίποτα δεν είναι γραμμένο, μεγάλο μέρος της φεύγει με τον ιδρυτή, και ο αγοραστής δεν πληρώνει για ό,τι δεν μπορεί να ελέγξει και να παραλάβει.

Τι πρέπει να κανονίσει εγκαίρως ο ιδιοκτήτης

Η μετάβαση γίνεται ευκολότερα όσο νωρίτερα σχεδιαστεί. Τα σημεία που κρίνουν τις περισσότερες περιπτώσεις:

  • Ποιος συνεχίζει: μέλος της οικογένειας, στέλεχος, συνέταιρος ή αγοραστής, και τι λαμβάνουν οι υπόλοιποι.
  • Η τεχνογνωσία σε έγγραφα: συνταγές, διαδικασίες παραγωγής, προμηθευτές, πελάτες και ο τρόπος δουλειάς, καταγεγραμμένα και ελεγμένα ώστε να μπορεί να τα συνεχίσει άλλος.
  • Τα ακίνητα και οι μισθώσεις: αν οι χώροι της επιχείρησης πωλούνται, μισθώνονται ή μένουν στην οικογένεια, και με ποιους όρους.
  • Το καταστατικό: ρήτρες μεταβίβασης και εξαγοράς για θάνατο και αποχώρηση, που ο οδηγός μας για τον σχεδιασμό διαδοχής εξηγεί ανά εταιρική μορφή.
  • Η φορολογία: η γονική παροχή οποιουδήποτε περιουσιακού στοιχείου, και εταιρικών μεριδίων ή μετοχών, σε τέκνο απαλλάσσεται εφάπαξ από τον φόρο έως 800.000 € και φορολογείται με 10% για το υπερβάλλον (Κώδικας Φορολογίας Περιουσίας, ν. 5219/2025, άρθρο 98 παρ. 1). Ο φόρος κληρονομίας για ενήλικα τέκνα ξεκινά με 0% έως 150.000 € (άρθρο 79 παρ. 1)· ο σύζυγος με γάμο τουλάχιστον πέντε ετών και τα ανήλικα τέκνα απαλλάσσονται έως 400.000 € (άρθρο 75 παρ. 2 περ. ε΄).
  • Η αναμόρφωση του κληρονομικού δικαίου του 2026: από 16 Σεπτεμβρίου 2026 επιτρέπονται κληρονομικές συμβάσεις· και όταν το δικαστήριο της διανομής επιδικάζει ολόκληρη την επιχείρηση σε έναν από τους συγκληρονόμους, μπορεί, με αίτησή του, να αναβάλει την καταβολή που οφείλει ο συγκληρονόμος αυτός στους υπολοίπους ή να επιτρέψει δόσεις, έως πέντε έτη από την επίδοση της αγωγής, αν η άμεση καταβολή θα του προκαλούσε σοβαρά προβλήματα ρευστότητας (ν. 5303/2026). Η ρύθμιση αυτή αφορά τη διανομή και δεν ισχύει για την αξίωση νόμιμης μοίρας.

Πώς το διαβάζει η L+A

Πιστεύουμε ότι η κληρονομιά και η διαδοχή είναι το κλειδί της ελληνικής οικονομίας της επόμενης δεκαετίας: μεγάλο μέρος του ιδιωτικού πλούτου της χώρας βρίσκεται σε οικογενειακές επιχειρήσεις και οικογενειακή ακίνητη περιουσία, και τα επόμενα χρόνια είτε θα περάσει με τάξη στην επόμενη γενιά είτε θα χαθεί σε λουκέτα, διενέξεις και πωλήσεις κάτω από την αξία.

Η L+A ενεργεί για ιδιοκτήτες και οικογένειες: προετοιμάζουμε την επιχείρηση πριν τη δει ο αγοραστής, βοηθάμε να καταγραφεί η τεχνογνωσία, σχεδιάζουμε τη διαδοχή μαζί με την οικογένεια και συντάσσουμε τη μεταβίβαση. Φέρνουμε τον ιδιοκτήτη σε επαφή με αγοραστές μέσα από το δίκτυό μας στην Ελλάδα και στο εξωτερικό: επιχειρηματίες του κλάδου, ομίλους, επενδυτές και Έλληνες του εξωτερικού που θέλουν να αποκτήσουν επιχείρηση στον τόπο τους. Ενεργούμε πάντα για τον πωλητή.

Για αγοραστές

Αν θέλετε να αποκτήσετε επιχείρηση στην Ελλάδα, περιγράψτε μας στη φόρμα τι αναζητάτε: κλάδο, περιοχή, μέγεθος και πώς σκέφτεστε να τη χρηματοδοτήσετε. Όταν ένας πωλητής για τον οποίο ενεργούμε συμφωνεί, σας φέρνουμε σε επαφή. Ενεργούμε για τον πωλητή, όχι για τον αγοραστή.

Συχνές ερωτήσεις

Πότε πρέπει να αρχίσει ο σχεδιασμός της μετάβασης;

Χρόνια πριν από την αποχώρηση. Η καταγραφή της τεχνογνωσίας, η ρύθμιση των ακινήτων και η προσαρμογή του καταστατικού θέλουν χρόνο, και ο αγοραστής ή ο κληρονόμος αναλαμβάνει ευκολότερα όταν έχουν γίνει.

Μπορεί η επιχείρηση να περάσει σε ένα παιδί και τα άλλα να αποζημιωθούν;

Ναι. Μπορεί να σχεδιαστεί εν ζωή, για παράδειγμα με γονική παροχή και συμφωνίες μέσα στην οικογένεια. Αν η κληρονομία διανεμηθεί δικαστικά και η επιχείρηση επιδικαστεί ολόκληρη σε έναν συγκληρονόμο, η αναμόρφωση του 2026 επιτρέπει στο δικαστήριο να αναβάλει την καταβολή που αυτός οφείλει στους υπολοίπους ή να επιτρέψει δόσεις έως πέντε έτη. Η ρύθμιση αφορά μόνο τη διανομή: για την αξίωση νόμιμης μοίρας ο νόμος δεν προβλέπει δόσεις, οπότε η τμηματική εξόφλησή της στηρίζεται σε συμφωνία.

Πηγές

Το κείμενο αυτό παρέχει γενική πληροφόρηση και δεν αποτελεί νομική συμβουλή· η απάντηση σε κάθε συγκεκριμένη περίπτωση εξαρτάται από τα πραγματικά περιστατικά και τις ημερομηνίες της.

Η L+A συμβουλεύει ιδιοκτήτες, οικογένειες και κληρονόμους στην πώληση, τη μεταβίβαση και τη διαδοχή επιχειρήσεων στην Ελλάδα.

Στείλτε μας την ερώτησή σας

Περιγράψτε μας την περίπτωσή σας. Δικηγόρος της Εταιρείας θα σας απαντήσει με email.

Το μήνυμά σας φτάνει μόνο στους δικηγόρους της Εταιρείας και χρησιμοποιείται μόνο για να σας απαντήσουμε. Μπορείτε να γράψετε στα ελληνικά ή στα αγγλικά.

Προσθέστε στοιχεία (προαιρετικά)