Για θανάτους από 17 Αυγούστου 2015 και μετά, ο Κανονισμός (ΕΕ) 650/2012 εφαρμόζει σε ολόκληρη την κληρονομία, μαζί με τα ακίνητα στην Ελλάδα, το δίκαιο της χώρας όπου ο θανών είχε τη συνήθη διαμονή του κατά τον θάνατο, εκτός αν είχε επιλέξει το δίκαιο μιας ιθαγένειάς του. Το δίκαιο αυτό εφαρμόζεται ακόμη κι αν είναι δίκαιο χώρας εκτός ΕΕ. Οι κληρονόμοι αποδεικνύουν την ιδιότητά τους στην Ελλάδα με ελληνικό κληρονομητήριο ή, από άλλο κράτος μέλος, με Ευρωπαϊκό Κληρονομητήριο.
Ο γενικός κανόνας: η συνήθης διαμονή
Το δίκαιο του κράτους όπου ο θανών είχε τη συνήθη διαμονή του κατά τον θάνατο διέπει το σύνολο της κληρονομικής διαδοχής. Κατ’ εξαίρεση, αν ο θανών συνδεόταν προδήλως στενότερα με άλλο κράτος, εφαρμόζεται το δίκαιο εκείνου. Τα δικαστήρια του κράτους μέλους της συνήθους διαμονής έχουν κατά κανόνα διεθνή δικαιοδοσία για το σύνολο της κληρονομίας.
Αν ο θανών ζούσε εκτός ΕΕ αλλά άφησε περιουσία στην Ελλάδα, τα ελληνικά δικαστήρια μπορεί και πάλι να έχουν δικαιοδοσία, για παράδειγμα αν είχε ελληνική ιθαγένεια κατά τον θάνατο, ή μόνο για την περιουσία στην Ελλάδα.
Επιλογή του ελληνικού δικαίου ή άλλου δικαίου ιθαγένειας
Κάθε πρόσωπο μπορεί να επιλέξει, με διαθήκη ή άλλη διάταξη αιτία θανάτου, το δίκαιο του κράτους της ιθαγένειας που έχει κατά την επιλογή ή κατά τον θάνατο· όποιος έχει περισσότερες ιθαγένειες μπορεί να επιλέξει οποιαδήποτε από αυτές. Έτσι, Έλληνας που ζει στη Γερμανία μπορεί να υπαγάγει ολόκληρη την κληρονομία του στο ελληνικό δίκαιο. Από 16 Σεπτεμβρίου 2026 η επιλογή μπορεί να γίνει και με ελληνική κληρονομική σύμβαση ενώπιον συμβολαιογράφου, οπότε δεν ανακαλείται μονομερώς.
Τι παραμένει πάντα ελληνικό
Ο Κανονισμός δεν καλύπτει την εγγραφή δικαιωμάτων σε δημόσια βιβλία. Η μεταγραφή ή καταχώριση ακινήτων στην Ελλάδα και οι συνέπειες της εγγραφής ή της παράλειψής της διέπονται από το ελληνικό δίκαιο. Και ο ελληνικός φόρος κληρονομίας εφαρμόζεται στην περιουσία στην Ελλάδα, ανεξάρτητα από το δίκαιο που διέπει τη διαδοχή.
Η απόδειξη της ιδιότητας του κληρονόμου
- Κληρονομητήριο: ζητείται με αίτηση στο δικαστήριο της κληρονομίας από κληρονόμο, κληροδόχο ή εκτελεστή, και μπορεί να μεταγραφεί αντί για τη συμβολαιογραφική αποδοχή.
- Ευρωπαϊκό Κληρονομητήριο: εκδίδεται στο κράτος μέλος που έχει δικαιοδοσία, για χρήση σε άλλα κράτη μέλη, όπου παράγει αποτελέσματα χωρίς ειδική διαδικασία και χωρίς επικύρωση. Τα επικυρωμένα αντίγραφα ισχύουν έξι μήνες, με δυνατότητα παράτασης.
- Κράτη εκτός Κανονισμού: η Δανία και η Ιρλανδία δεν δεσμεύονται από αυτόν.
Συχνές ερωτήσεις
Ο πατέρας μου ήταν Έλληνας αλλά ζούσε 30 χρόνια στο Λονδίνο. Ποιο δίκαιο ισχύει;
Κατά κανόνα το αγγλικό, ως δίκαιο της συνήθους διαμονής, εκτός αν είχε επιλέξει με διαθήκη το ελληνικό. Ο Κανονισμός δέχεται ότι το δίκαιο τρίτου κράτους μπορεί να παραπέμπει σε άλλο δίκαιο, οπότε η ανάλυση χρειάζεται προσοχή.
Μπορώ να αποποιηθώ ελληνική κληρονομία στη χώρα όπου ζω;
Μόνο αν έχετε τη συνήθη διαμονή σας σε κράτος μέλος της ΕΕ που δεσμεύεται από τον Κανονισμό (η Δανία και η Ιρλανδία δεν δεσμεύονται). Εκεί ο Κανονισμός επιτρέπει δηλώσεις αποδοχής ή αποποίησης ενώπιον των τοπικών δικαστηρίων, όπου το δίκαιο εκείνης της χώρας το προβλέπει, και τις θεωρεί τυπικά έγκυρες αν πληρούν τους δικούς της τύπους· η πρακτική αναγνώρισή τους στην Ελλάδα πρέπει να ελέγχεται. Οι κληρονόμοι που ζουν στις Ηνωμένες Πολιτείες, στο Ηνωμένο Βασίλειο, στον Καναδά, στην Αυστραλία ή σε άλλη χώρα εκτός Κανονισμού δεν έχουν αυτή τη δυνατότητα: η αποποίηση δηλώνεται στη γραμματεία του αρμόδιου ελληνικού δικαστηρίου, αυτοπροσώπως ή μέσω αντιπροσώπου με ειδική συμβολαιογραφική πληρεξουσιότητα.
Πηγές
- Κανονισμός (ΕΕ) 650/2012, άρθρ. 1(2)(l), 4, 10, 13, 20, 21, 22, 28, 34, 62, 63, 64, 69, 70, 74, 83 και αιτ. σκέψεις 82-83
- ΑΚ 1798 (Αστικός Κώδικας, π.δ. 456/1984, όπως ισχύει μετά τον ν. 5303/2026)
- ΑΚ 1799 (Αστικός Κώδικας, π.δ. 456/1984, όπως ισχύει μετά τον ν. 5303/2026)
- ΑΚ 1923 (Αστικός Κώδικας, π.δ. 456/1984, όπως ισχύει μετά τον ν. 5303/2026)
- ΑΚ 1195 (Αστικός Κώδικας, π.δ. 456/1984, όπως ισχύει μετά τον ν. 5303/2026)
- Κώδικας Φορολογίας Περιουσίας, ν. 5219/2025 (ΦΕΚ Α' 130/18.07.2025), άρθρ. 55
- ΑΚ 1846 (Αστικός Κώδικας, π.δ. 456/1984, όπως ισχύει μετά τον ν. 5303/2026)
Το κείμενο αυτό παρέχει γενική πληροφόρηση και δεν αποτελεί νομική συμβουλή· η απάντηση σε κάθε συγκεκριμένη περίπτωση εξαρτάται από τα πραγματικά περιστατικά και τις ημερομηνίες της.
Η L+A συμβουλεύει οικογένειες, επιχειρηματίες και κληρονόμους που ζουν στο εξωτερικό σε θέματα κληρονομίας και διαδοχής στην Ελλάδα.
