Ο ν. 5303/2026 (ΦΕΚ Α' 81/22.05.2026) αναμόρφωσε το κληρονομικό δίκαιο του Αστικού Κώδικα για πρόσωπα που πεθαίνουν από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026 και μετά. Κύριες αλλαγές: ο κληρονόμος δεν ευθύνεται πλέον για τα χρέη της κληρονομίας με την ατομική του περιουσία, εκτός αν το επιλέξει· η νόμιμη μοίρα έγινε χρηματική αξίωση κατά των κληρονόμων· άλλαξε η εξ αδιαθέτου μερίδα του επιζώντος συζύγου· επιτρέπονται κληρονομικές συμβάσεις και παραίτηση εκ των προτέρων. Οι παλαιότεροι θάνατοι διέπονται από το προηγούμενο δίκαιο, με ορισμένες μεταβατικές εξαιρέσεις.
Σε ποιους εφαρμόζεται
Οι διατάξεις του νόμου για την κληρονομική διαδοχή εφαρμόζονται στις κληρονομίες προσώπων που πεθαίνουν στις 16 Σεπτεμβρίου 2026 ή αργότερα. Για θανάτους πριν από την ημερομηνία αυτή εξακολουθεί να ισχύει το έως τώρα δίκαιο, εκτός αν η μεταβατική διάταξη ορίζει διαφορετικά.
Δύο μεταβατικοί κανόνες έχουν πρακτική σημασία. Η διανομή κληρονομίας μετά τις 16 Σεπτεμβρίου 2026 διέπεται από τον νέο νόμο ακόμη κι αν ο θάνατος είναι παλαιότερος, εφόσον δεν έχει ασκηθεί αγωγή διανομής. Και οι διαθήκες που συντάχθηκαν ή ανακλήθηκαν πριν από την αναμόρφωση κρίνονται, ως προς τον τύπο και την ικανότητα του διαθέτη, από το προηγούμενο δίκαιο, ακόμη κι αν ο διαθέτης πεθάνει αργότερα.
Οι κύριες αλλαγές για θανάτους από 16 Σεπτεμβρίου 2026
- Χρέη: ο κληρονόμος δεν ευθύνεται με την ατομική του περιουσία για τα χρέη της κληρονομίας, εκτός αν δηλώσει στη γραμματεία του δικαστηρίου ότι θα τη διαχειρίζεται και θα τη διαθέτει ελεύθερα ή αν παραβεί τους περιορισμούς του νόμου.
- Νόμιμη μοίρα: οι κατιόντες, οι γονείς και ο επιζών σύζυγος, που θα καλούνταν εξ αδιαθέτου, έχουν χρηματική αξίωση κατά των κληρονόμων ίση με το μισό της αξίας της εξ αδιαθέτου μερίδας τους, αντί να γίνονται συγκληρονόμοι.
- Σύζυγος: εξ αδιαθέτου ο επιζών σύζυγος παίρνει το ένα τρίτο αν συντρέχει με ένα τέκνο και το ένα τέταρτο αν συντρέχει με δύο ή περισσότερα, καθώς και τα οικιακά αντικείμενα και αποκλειστική χρήση της οικογενειακής στέγης για ένα έτος.
- Ελεύθερη ένωση: το πρόσωπο που συζούσε μόνιμα με τον θανόντα τα τελευταία τρία έτη, ή χωρίς χρονικό όριο αν είχαν κοινά τέκνα, αποκτά δικαιώματα και κληρονομεί το σύνολο αν δεν υπάρχει σύζυγος ή συγγενής, εφόσον το δικαστήριο της κληρονομίας το βεβαιώσει μετά από αίτηση εντός των προθεσμιών αποποίησης.
- Φροντίδα: κληροδοσία εκ του νόμου, σε χρήμα, υπέρ του προσώπου που φρόντισε τον θανόντα χωρίς αντάλλαγμα για τουλάχιστον έξι μήνες μέσα στα τελευταία τρία έτη.
- Εργαλεία σχεδιασμού: κληρονομικές συμβάσεις αιτία θανάτου ενώπιον συμβολαιογράφου, με δυνατότητα επιλογής εφαρμοστέου δικαίου, και συμβάσεις παραίτησης από μελλοντικά κληρονομικά δικαιώματα, από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026.
Μεταβατικοί κανόνες που συνδέονται με τις 22 Μαΐου 2026
Η μεταβατική διάταξη συνδέει ορισμένους κανόνες με τη δημοσίευση του νόμου στις 22 Μαΐου 2026. Ιδιόγραφη διαθήκη που δεν είχε δημοσιευθεί έως τις 22 Μαΐου 2026 παράγει αποτελέσματα πριν από την κήρυξή της ως κυρίας μόνο στις περιπτώσεις του νέου κειμένου, και όταν δημοσιεύεται μετά από δύο έτη από τον θάνατο πρέπει πάντοτε να κηρυχθεί πρώτα κυρία.
Οι κληρονόμοι προσώπων που πέθαναν έως τις 22 Μαΐου 2026 και δεν είχαν δηλώσει εμπρόθεσμα αποδοχή με το ευεργέτημα της απογραφής έχουν προθεσμία έξι μηνών από τη δημοσίευση του νόμου, δηλαδή έως περίπου τις 22 Νοεμβρίου 2026, για να ζητήσουν από το δικαστήριο απογραφή, εφόσον δεν έχει επιχειρηθεί αναγκαστική εκτέλεση κατά της ατομικής τους περιουσίας και δεν συντρέχει λόγος έκπτωσης.
Επειδή η σχέση των κανόνων αυτών με το άρθρο έναρξης ισχύος του νόμου, που εφαρμόζει την αναμόρφωση σε θανάτους από 16 Σεπτεμβρίου 2026, είναι αμφίβολη, όποιος τους επικαλείται καλό είναι να ενεργήσει έγκαιρα.
Συχνές ερωτήσεις
Ο πατέρας μου πέθανε τον Ιούλιο του 2026. Ποιο δίκαιο εφαρμόζεται;
Το προηγούμενο, αφού ο θάνατος επήλθε πριν από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026, με την επιφύλαξη των μεταβατικών εξαιρέσεων, όπως για διανομή μετά την ημερομηνία αυτή.
Έχει παγιωθεί η εφαρμογή των νέων διατάξεων;
Το κείμενο ισχύει, αλλά η νομολογία για τις νέες ρυθμίσεις, όπως οι περιορισμοί στη διάθεση κληρονομιαίων και η νόμιμη μοίρα ως χρηματική αξίωση, μόλις διαμορφώνεται. Οι οριακές περιπτώσεις χρειάζονται εξειδικευμένη συμβουλή.
Πηγές
- ν. 5303/2026 (ΦΕΚ Α' 81/22.05.2026), άρθρο 41
- ν. 5303/2026 (ΦΕΚ Α' 81/22.05.2026), άρθρο 33
- ΑΚ 1892 (Αστικός Κώδικας, π.δ. 456/1984, όπως ισχύει μετά τον ν. 5303/2026)
- ΑΚ 1895 (Αστικός Κώδικας, π.δ. 456/1984, όπως ισχύει μετά τον ν. 5303/2026)
- ΑΚ 1820 (Αστικός Κώδικας, π.δ. 456/1984, όπως ισχύει μετά τον ν. 5303/2026)
- ΑΚ 1810 (Αστικός Κώδικας, π.δ. 456/1984, όπως ισχύει μετά τον ν. 5303/2026)
- ΑΚ 1817 (Αστικός Κώδικας, π.δ. 456/1984, όπως ισχύει μετά τον ν. 5303/2026)
- ΑΚ 1819 (Αστικός Κώδικας, π.δ. 456/1984, όπως ισχύει μετά τον ν. 5303/2026)
- ΑΚ 1798 (Αστικός Κώδικας, π.δ. 456/1984, όπως ισχύει μετά τον ν. 5303/2026)
- ΑΚ 1838 (Αστικός Κώδικας, π.δ. 456/1984, όπως ισχύει μετά τον ν. 5303/2026)
- ΑΚ 1763 (Αστικός Κώδικας, π.δ. 456/1984, όπως ισχύει μετά τον ν. 5303/2026)
Το κείμενο αυτό παρέχει γενική πληροφόρηση και δεν αποτελεί νομική συμβουλή· η απάντηση σε κάθε συγκεκριμένη περίπτωση εξαρτάται από τα πραγματικά περιστατικά και τις ημερομηνίες της.
Η L+A συμβουλεύει οικογένειες, επιχειρηματίες και κληρονόμους που ζουν στο εξωτερικό σε θέματα κληρονομίας και διαδοχής στην Ελλάδα.
